Tym razem do fotozwierzeń nakłoniłam samą Magdalenę Berny. Z radością zapraszam.

Czym jest dla mnie inspiracja? To coś co mogę porównać do bodźca, przyczyny, początku, iskierki, strzępka, wspomnienia czegoś co zobaczyłam, usłyszałam, przeżyłam, doświadczyłam wcześniej. Czegoś co mnie zachwyciło, zastanowiło, wzruszyło, zmusiło do działania – co zostawiło ślad w mojej pamięci.

Nie bez przyczyny więc zawsze powtarzam, że inspiruje mnie wszystko. Najogólniej i najprościej mówiąc życie i wszystkie aspekty jego przeżywania.

Inspirowanie się nie oznacza dla mnie jednak  wiernego (mniej lub bardziej) odtwarzania i powielania tego co zobaczyłam, co ktoś sfotografował, sfilmował czy namalował.  Jest to raczej proces zapoczątkowany  przez coś co mnie zainspirowało.

W fotografii zawsze ceniłam prostotę, brak przeładowania środków wyrazu.

Choć sama fotografuję jak dotąd wyłącznie aparatem cyfrowym to jednak największą przyjemność daje mi oglądanie fotografii wykonanych analogowo i technikami szlachetnymi.

Niech kolekcję prac mnie inspirujących otworzą  zatem fotografie autorstwa Julii Margaret Cameron i Lewisa Carrolla.

Margaret Cameron zaczęła swą przygodę z fotografią dość późno bo w wieku bodajże 40 lat, aparat fotograficzny był prezentem jaki otrzymała od córki i jej męża. Fotografie Cameron to proste portrety. Głównymi ich walorami  są światłocień i gra nieostrości. Cameron rezygnowała z rekwizytów, wielką inspiracją dla jej twórczości były dzieła prerafaelickich malarzy.

Lewis Carroll inspiruje mnie przede wszystkim swoją literaturą. Idąc  tropem „Alicji w Krainie Czarów” trafiłam na serię portretów Alice Liddell (bedącej pierwowzorem postaci Alicji) i jej młodszej siostry  Loriny.

Sama jestem fotografującą matką, dlatego wśród moich inspiracji nie może zabraknąć Sally Mann (Immediat Familly)  i Margaret de Lange (Daughters). Fotografie obu pań nie wolne od kontrowersji w większości zachwycają mnie prostotą i sporą dawką wrażliwości.

Kolejną fotografującą mamą, której prace cenię i od dawna podziwiam jest francuska fotografka Jacqueline Roberts. Uwielbiam jej serie „Kindered Spirits” i „Triptychs”.  Fotografie Jacqueline tchną spokojem a technika mokrego kolodionu, którą bardzo często stosuje  podkreśla jeszcze tajemniczy i dość intymny charakter jej portretów.

Prostota, minimum środków i maksimum wyrazu to cechy charakterystyczne fotografii  Debory Parkin, Brytyjki której prace również chciałabym w tym miejscu wszystkim polecić. Sporą część jej fotograficznego dorobku stanowią portrety jej własnych dzieci.

Wiele z moich zdjęć ma charakter ilustracyjny. W tym momencie przychodzi mi na myśl twórczość  Rosjanina Olega Oprisco.  Jego fotografie podziwiam za genialną prostotę, pomysłowość oraz ogrom pracy jaki wkłada we własnoręczne przygotowanie stylizacji i rekwizytów do swoich zdjęć.

Nie będę się rozpisywać jak ważne w mojej fotografii i dla mnie w ogóle są światło i kolor. Myślę, że nie będzie cienia przesady w tym co napiszę ale jakieś 10 lat temu właśnie ze względu na fantastycznie zestawione kolory i po mistrzowsku wykorzystane światło zwyczajnie i po prostu zachwyciłam się fotografiami Leszka Kowalskiego. Oprócz wspomnianych światła i koloru o sile oddziaływania jego zdjęć na widza stanowi  wg mnie również prostota.

Nie sposób wymienić wszystkich autorów i pokazać wszystkich fotografii, które mnie zachwyciły, ograniczyłam się więc do tych kilku. Jako podsumowanie napiszę, że unikalny styl każdego fotografa jest wg mnie kompilacją wielu składników: doświadczeń, miejsc w których żyjemy, spotkanych w naszym życiu osób, mniejszych i większych zachwytów przepuszczonych przez indywidualny i niepowtarzalny filtr naszej własnej wrażliwości.

Magdalena Berny

Może zanim odpowiemy sobie na te pytania cofnijmy się w czasie o ponad 100 lat…

Nowa rzeczywistość, którą przyniósł  XIX wiek i szybki rozwój przemysłu, kryzys światowy, a także odkrycie fotografii spowodowało ogromne zmiany w sztuce. Odkrycie „kłopotliwej muzy” sprawiło, że malarz Paul Delaroche, odwiedziwszy wynalazcę degerotypu (rok 1839) Louisa Jacquesa Mande Daguerre’a zakrzyknął: „Malarstwo umarło!” *. Proroctwo to okazało się wprawdzie przedwczesne, ale faktycznie od chwili odkrycia możliwości rejestrowania rzeczywistości za pomocą techniki, malarstwo realistyczne przestało mieć większy sens. Stąd m.in kierunki w sztuce interpretujące rzeczywistość (już nie naśladujące) takie jak impresjonizm, ekspresjonizm, fowizm.

Prawda i jej odwzorowanie

Edward Burne-Jones, przedstawiciel mojego ukochanego kierunku w sztuce, prerafaelizmu, pytał: „Realizm? Wierne odtwarzanie? A cóż to ma wspólnego ze sztuką?”, z kolei Edgar Allan Poe o dagerotypie powiedział, że to „sama prawda w szczycie swej doskonałości”, wtórując tym samym Daguerre’owi, który uważał, że: „Dagerotypia nie jest kolejnym instrumentem, który pozwala odwzorować Naturę; przeciwnie, jest to chemiczny i fizyczny proces, który pozwala jej zreprodukować samą siebie”. Od czasów wynalezienia fotografii kiedy to estetyk Charles Blanc wyrokował: „fotografia wszystko kopiuje i niczego nie wyjaśnia, jest ślepa na domenę duszy” wiele się zmieniło, droga fotografii wcale nie była taka prosta, jak może nam się wydawać. Do dziś toczą się czasem spory o uznanie jej za sztukę, a fotografów za artystów.

Ludzie oswajani z fotografią początkowo zachłyśnięci nowym osiągnięciem techniki rejestrującym rzeczywistość, jeszcze w pierwszych latach jej istnienia zaczęli odczuwać pewien brak – jakaż prawda bowiem może być w dziele malowanym jedynie światłem – gdzie kolor? Fotografowie oraz malarze  z tęsknoty za kolorem i pełnym wyrazem dzieła podejmowali się coraz częściej prób kolorowania dagerotypów, dając nierzadko wyraz swojej wyobraźni i talentowi malarskiemu, tworząc niejednokrotnie namalowane na powierzchni zdjęcia obrazy. Używano do tego sproszkowanych farb laserunkowych nakładanych na dagerotyp pędzelkiem. Zainicjował to w latach 50 XIX wieku szwajcarski malarz Johann Baptist Isenring.  To oczywiście także była forma manipulacji, mimo że fotografia nadal miała raczej odtwórczy charakter i odgrywała służebną rolę. Czasy artystów – fotografików dopiero miały nadejść.

Poza powyższymi działaniami najstarszym znanym przykładem manipulacji – najstarszym znanym fotomontażem – jest zdjęcie maltańskich mnichów wykonane w 1846 roku przez Calverta Jonesa. Zdjęcie przedstawia czterech kapucynów na murach klasztoru w słoneczny dzień. Dopiero negatyw ujawnił istnienie piątego mnicha, znajdującego się w tle, bez którego kompozycja jest znacznie lepsza, a kontrast czarnych konturów mnichów na tle jasnego nieba wyraźniejszy.

Używane w początkach fotografii emulsje wykazywały zbyt dużą wrażliwość na kolor niebieski, w związku z tym prezentowane niebo wyglądało bardzo nieciekawie – nie widać było ani jednej chmurki, a przecież celem fotografii miało być pokazanie tego, co widzi oko. Fotografowie zaczęli więc stosować metodę podwójnej ekspozycji – jedna na niebo, druga na ziemię, a potem te dwa zdjęcia z sobą łączyli. Pierwszym krokiem do ugruntowania tej metody było zdjęcia Hippolyte’a Bayarda z 1851 roku, przez niektórych, uznawane za pierwszy w historii fotomontaż, w którym dodał chmury z innego negatywu (Bayard toczył zresztą spór ze światem uważał się on bowiem  za wynalazcę fotografii, co zresztą wydaje się bardzo prawdopodobne m.in. tu).

Rozumiemy zatem, że początkowe manipulacje miały na celu pokonać ograniczenia techniczne i „ułomności” fotografii, by ukazać rzeczywistość zastaną. Kolorowanie, poprawianie kompozycji, tworzenie świata na fotografii takim, jakim go widzimy, czy jakim powinniśmy go widzieć.  Pomimo że bez wątpienia podejmowanie owych eksperymentów wymagało wyczucia, smaku, umiejętności i nieco wyobraźni to jednak takie podejście z pewnością nie sprzyjało dążeniom Fotografii do uznania jej Sztuką.

Dziesiąta Muza

Mimo iż już w czasie kalotypii kilku fotografów zasługiwało na miano artystów – chociażby Julia Margaret Cameron, David Octavius Hill, Robert Adamson, Gustav Le Gray, Thomas Keith, jednak to dwaj malarze zajmujący się fotografią jako  pierwsi świadomie starali się wznieść fotografię na wyżyny sztuki, naśladując malarstwo. To oni pierwsi już w 1855 roku wykonywali fotomontaże z prawdziwego zdarzenia. Najbardziej spektakularnym przykładem jest praca Rejlandera z 1857 roku „Dwie drogi życia” złożona z aż trzydziestu negatywów!

Dzieło Rejlandera jest wyrazem dążenia fotografów do traktowania ich na równi z artystami uprawiającymi inne sztuki wizualne.  „Dwie drogi życia” powstały jako fotomontaż w procesie kopiowania – 28 modeli pozowało w grupach lub indywidualnie, a powstałe negatywy były kopiowane po odpowiednim wymaskowaniu, by stworzyć epicką kompozycję. I tak powstała alegoria hazardu, lenistwa, i rozpusty z lewej strony oraz pobożności, działalności dobroczynnej i pracy fizycznej po prawej stronie. Niewątpliwie Rejlander jako jeden z kopistów fresków Rafaela inspirował się jego „Szkołą ateńską”, co niewątpliwie wówczas podnosiło wartość dzieła i zdobyło poklask wiktorian.

Jak wszystko w sztuce, tak i teatralny styl oraz dydaktyczne przesłanie Rejlandera wyszło z mody. Jednak na stałe uświadomił on, jak ważna jest wyobraźnia w fotografii, dowiódł ważność artystycznych pryncypiów w powstawaniu zdjęć oraz przede wszystkim „wywalczył” prawo do zmieniania rzeczywistości.

Robinson, młodszy kolega Rejlandera, pojął, że mimetyzm fotografii, jej weryzm, bardziej spełni się w ukazywaniu scen ze współczesnego życia niż moralizowania. Jego najbardziej znany fotomontaż ciemniowy z 1958 roku „Fading away” stworzony jest z pięciu negatywów i ukazuje śmiertelnie chorą dziewczynę na łożu śmierci – motyw bardzo ważny dla ówczesnego społeczeństwa, kiedy gruźlica i inne choroby zabierały setki istnień.

Robinson przeszedł do historii jako promotor artystycznej działalności aparatem, polemizując z niechęcią do fotografii, która nagle stała się czymś sztucznym. Wprowadził też do słownika słowo „piktorialna” dla określenia działalności artystycznej fotografów. Fotografia szukała wciąż swojego miejsca na Parnasie. To wdawała się w polemikę z malarstwem (w końcu XIX wieku fotografia mocno nawiązywała do impresjonizmu), to chciała się od niego odciąć. Prace piktorialistów cechowała malarska ingerencja w odbitkę – metody pigmentowe pozwalały na wpływ fotografa na zdjęcie, ponieważ pozwalały na obróbkę ręczną zarówno negatywów jak i odbitek (na czele z gumą dwuchromianową, węglową i węglobromową, dzięki której można było naznaczać zdjęcia swoją osobowością, nadając im pożądane przez siebie kolory), idealnie wpisywały się więc w idee piktorialistów  (ich założenie było zresztą podobne do naszego, kiedy zasiadamy do tabletu i komputera, nie chcąc zdjęć pozostawiać takich, jak zarejestrował je nasz aparat). Założenie w 1884 roku w Paryżu przez fotografów i miłośników fotografii stowarzyszenia pod nazwą „Le Photo Club de Paris” było przełomem w sporze o uznanie fotografii za sztukę, dodatkowo przyczyniła się do tego grupa „The Linked Ring” wydająca pismo „Camera Work”.  Wszyscy którzy podejmowali się  manipulacji fotograficznych, dając wyraz swojej wyobraźni, udowadniali, że fotografia jest jedną ze sztuk, dziesiątą muzą, którą niesłusznie stał się film…

Rozrywka

Na przełomie wieków XIX i XX niezwykle popularna była manipulacja w celach rozrywkowych. Setki razy powielanym motywem były obcięte ludzkie członki :). Zapewne związane to było z popularnymi w tym czasie występami magików, których kulminacyjnym momentem było np. ścięcie głowy.

Licznie powstawały także kartki okolicznościowe, prace o mniejszym walorze artystycznym niż prace piktorialistów, Rejlandera i Robinsona, zdradzające jednak umiejętności tworzenia foto kolaży.

Odnajdujemy także przykłady  manipulacji zdjęć „pamiątkowych”, rodzinnych ku uciesze fotografowanych.

Lub po prostu zabawy techniką – portrety i autoportrety przedstawiające dwie postaci, dwie osobowości, dwie sytuacje – czasem z podtekstem, czasem jako tylko sztuka dla sztuki.

Z poniższym zdjęciem mam problem, umieszczę je jednak w kategorii „manipulacje ku rozrywce”. Fotografia zatytułowana „Skok w pustkę” wygląda tragicznie – samobójca rzuca się z dachu na bruk. Człowiek faktycznie skakał z dachu, ale był nim artysta realizujący swoją wizję, a na dole stała jego żona, przyjaciele i…materac.

(Dez)informacja

Fotografia dostarczała niemalże nieograniczone możliwości pokazywania wydarzeń. W początkach istnienia fotografii prasowej nie istniały żadne zasady – od fotografów oczekiwano, by dostarczali zdjęcia, w których nie brali udziału lub które w ogóle nie miały miejsca. Przykładem na tego typu manipulację jest zdjęcie pokazujące parkowanie sterowca na Empire State Building. Charakterystyczna antena tego budynku faktycznie  została zaprojektowana z myślą o dokowaniu do niej zeppelinów. Jednak niestety okazało się, ze przyjmowanie tych potężnych statków powietrznych stanowi wiele zagrożeń i powietrzna przystań na 103 piętrze nigdy nie przyjęła rejsowych pasażerów, mimo to fotografia powstała (przypominam że w  1930 roku, a zatem na kilka miesięcy przed oddaniem budynku) i została opublikowana przez wiele gazet.

Wszyscy pamiętamy zapewne aferę, którą spowodowała manipulacja grafików z National Geographic w lutym 1982, którzy potrzebując na okładkę pionowego zdjęcia przybliżyli do siebie egipskie piramidy. Dziś jesteśmy bardziej podejrzliwi, ale także organizacje medialne oraz poważne tytuły prasowe wprowadzają rygorystyczne zakazy, a ci którym udowodni się fałszerstwa są publicznie potępiani, a także często tracą pracę. Dzięki temu w wolnych krajach zdjęcia prasowe, pomimo dostępu do narzędzi z łatwością zmieniających prawdę na fałsz, są bardziej wiarygodne aniżeli przed kilkudziesięciu laty, kiedy to wprowadzanie zmian było znacznie trudniejsze.

Polityka i propaganda

Jednym  z pierwszych przykładów zdjęcia propagandowego jest fotografia Francuza Ernesta Eugene’a Apperta. Wykonał on zdjęcia rewolucyjnego zrywu Komuny Paryskiej, już po tym wydarzeniu – zdjęcia które wykonał statystom miały uzmysłowić mieszkańcom Francji brutalność rewolucjonistów.

Poniższa majestatyczna scena przedstawiająca genrała Ulyssesa Granta, późniejszego prezydenta) została złożona z trzech zdjęć: 1. koń i ciało Aleksandra McCooka, 2. portret Granta (zabrano z niego tylko głowę), 3.   fotografia jeńców wojennych schwytanych po jednej z bitew

Potem, w czasach totalitaryzmów, było już „z górki”. Nagminne było znikanie towarzyszy stojących na zdjęciach niegdyś obok Stalina czy Hitlera – ci którzy popadli w niełaskę zostali usuwani w sposób przenośny i dosłowny (często także ze świata żywych).

Towarzysze nie tylko ginęli z fotografii, czasem także w magiczny sposób pojawiali się obok siebie.

(więcej ciekawostek znajdziecie tu oraz  tu)

Mało kto wie, że jedno z najbardziej znanych zdjęć polityków w historii także jest sprawką montażystów. Fotografia Abrahama Lincolna to jego głowa przyczepiona do ciała innego polityka Johna Calhouna.

Oczywiście elementem propagandowym jest także pokazywanie zafałszowanego wizerunku polityków. Pokazałam Wam wcześniej m.in. triumfującego generała Granta, ale do dziś częstymi zabiegami jest retuszowanie, odmładzanie polityków, pokazywanie ich większymi, a zatem silniejszymi niż są w rzeczywistości. Idealnym przykładem są to fotografie „wiecznego prezydenta” Kim Ir Sena, który nigdy się nie starzał, miał bialutkie ząbki i w ogóle wyglądał cacy. Tym przykładem płynnie przechodzimy do kolejnej kategorii manipulacji fotograficznych – retuszu.

Lustereczko, powiedz przecie…

Złośliwie mówi się w tych czasach, że Photoshop jest najlepszym przyjacielem kobiet. I faktycznie na okładkach czasopism widzimy kobiety, które przez dekady wyglądają tak samo, aktorki, które wiemy, że mają problemy z figurą wyglądają jak supermodelki. Kult piękna obecny był niemalże od zawsze i w każdej kulturze. Cyfryzacja jedynie ten proces ułatwiła, a wcześniej to nie kobiety były głównym obiektem, który należało upiększać w oczach odbiorców…

Retuszowanie jest zdaje się najbardziej powszechną i jednocześnie najmniej spektakularną formą manipulacji, nie będę poświęcać jej zatem więcej miejsca, ponieważ zetkniecie się z przykładami na każdym kroku. Zdajecie sobie także zapewne sprawę, że nasze babcie, prababcie, które na zdjęciach mają gładkie niczym niemowlęta cery, pozbawione wszelkich niedoskonałości, wyraziste brwi itd. niekoniecznie tak wyglądały – swój wygląd zawdzięczają retuszerom ślęczącym nad negatywami z ołóweczkiem i mozolnie poprawiającym to i owo…

Metafory i podświadomość

W XX wieku fotografia na dobre ugruntowała swoją pozycję zarówno jako nauka, jak i sztuka. Na dobre zaczęła prowadzić dialog z malarstwem, rzeźbą, architekturą, filmem, reklamą, poezją. Czasem konkurowała z powieścią społeczną i obyczajową, dokumentując i katalogując życie oraz rzeczywistość. Ocierała się nawet o nauki ścisłe i przyrodnicze. Jednak jak wielokrotnie powtarzałam w tym  artykule artystą nie czyni człowieka naśladowanie. Już nauczyciele akademiccy powtarzali, że wprawdzie sztuki można się nauczyć, ale trzeba mieć dobre inspiracje i umieć poprawiać naturę. Wassily Kandinsky uważał, że totalne dzieło sztuki to takie, które będzie  wyrazem pierwiastka duchowego.

Fotografia dostarcza nam szeroki wachlarz środków formalnych i ekspresji dzięki czemu możemy za jej pomocą wkraczać w rejony sztuki, w tym także abstrakcji. Po fotografiach z XIX wieku, których celem było zrównać się z malarstwem i pokonać wszelkie ograniczenia w odwzorowaniu rzeczywistości, XX wiek stał się czasem, ukazywania dzięki fotografii tego, co podświadome. Bodźce wizualne i cele estetyczne ustępowały miejsca manifestowaniu siebie. Dla przykładu Laszlo Moholy-Nagy swoimi fotograficznymi kolażami zmierzał w kierunku poezji („Pomiędzy niebem a ziemią II” 1926), fotografia stała się jego medium do prezentowania w metaforyczny sposób własnego światopoglądu.

Poniżej prezentuję Wam jedne z najbardziej surrealistycznych prac sprzed ery cyfryzacji, jakie znam.

Stworzenie w 1988 przez Thomasa i Johna Knolla Photoshopa i rozwijanie jego narzędzi z każdym rokiem coraz bardziej, znacznie ułatwiło sprawę manipulowania fotografowaną rzeczywistością, ale motywacje pozostawały takie same jak przed ponad stu laty, w początkach fotografowania czyli: upiększanie, poprawianie, ukazywanie tego co niemożliwe, sztuka, propaganda i rozrywka.

Mia Fineman, kuratorka wystawy „Faking It: Manipulated Photography Before Photoshop” zorganizowanej w National Gallery of Art w Waszyngtonie, zapytana, „jak era cyfrowa wpłynęła na stosunek fotografii do prawdy?” odpowiedziała „Otóż po trzech latach badań, których kulminacją jest ta wystawa, moja odpowiedź brzmi: wcale nie tak bardzo.” (cyt. za: „Newsweek”)

Wydaje mi się, że dziś najważniejszy jest cel manipulowania – prawda nie musi być prawdą, jeśli nie będąc nią, nie wmawia się nam, że nią jest – jeśli jest manifestem artystycznym, wyrazem wyobraźni artysty, czy jego światopoglądu, lub chęcią ukazania świata takiego, jaki artysta chciał widzieć. Prawda nie musi być prawdą, jeśli jest Sztuką. Oby eksperymentatorom przyświecała myśl Mallarme’a: „Nazwać obiekt to pozbawić go dwóch trzecich przyjemności możliwej do odnalezienia w wierszu. Zasugerować go – oto jest marzenie”.

Źródło zdjęć.

Na deser chciałabym Wam pokazać kilka   bardzo interesujących w mojej ocenie prac współcześnie żyjącej artystki Ani Bodnar.

*Droga do  wynalezienia fotografii zaczęła się setki lat wcześniej. Już w starożytnej Grecji Arystoteles (384 r. p.n.e.322 r. p.n.e.) podobno zaobserwował obraz tworzony na ziemi przez przenikające między liśćmi promienie słoneczne. O przechodzeniu promieni świetlnych przez niewielki otwór pisał Euklides (ok. 365 r. p.n.e. ok. 300 r. p.n.e.) w swej Optyce. Obserwacje za pomocą camera obscura prowadzili starożytni Chińczycy, Grecy i Arabowie, ale najstarszy pełny opis ciemni wyszedł spod pióra arabskiego matematyka Alhazena (Hasana) z Basry i pochodzi prawdopodobnie z 1020 r. naszej ery.
Z „ciemnego pokoju” korzystali astronomowie (podobno również Mikołaj Kopernik), ale przede wszystkim malarze (Leonardo da Vinci, analizując obraz z camera obscura określał perspektywę, a Canaletto ponoć wspomagał się w ten sposób podczas malowania wedut Warszawy).
Aby powstało coś, co dzisiaj nazywamy odbitką fotograficzną, konieczne było wynalezienie metody zarejestrowania tworzonego obraz.

Pierwsze próby fotografowania podejmowałem w przekonaniu, że jest to bardzo łatwa dziedzina sztuki. Na szczęście takie błędne podejście mija równie­­ szybko jak się pojawia, wraz z pogłębianiem wiedzy na jej temat. Za początek mojej ‘właściwej’ drogi uznaję luty 2009, kiedy to wykonałem w pełni świadomie portrety mojego przyjaciela. Od tej pory, im więcej czytam i im więcej się uczę, tym bardziej zdaję sobie sprawę jak niewiele umiem. Moje spojrzenie na świat, pojęcie estetyki i wrażliwość zmieniły się zupełnie. Zacząłem rejestrować rzeczy, których wcześniej nie dostrzegałem.

W pojęciu fotografowania za podstawowy wyznacznik znajomości tematu, uważam świadomość patrzenia, czyli umiejętność uzyskania zamierzonych efektów poprzez odpowiedni dobór technik. Drugą sprawą, jaką biorę pod uwagę jest wrażliwość na estetykę, które bardzo często niweluje wszelkie braki. Zaś trzecim kryterium jest zdolność wychwycenia emocji i chwili oraz wyzwalania z obiektu treści w nim ukrytych – zarówno z osób, jak i z przedmiotów czy krajobrazu.  Dość niedawno zacząłem podchodzić do przedstawianej na zdjęciach tematyki bardziej koncepcyjne, niż wrażeniowo. Tak obrany kierunek pozwala na poszerzenie horyzontów w kwestii zawieranych w zdjęciach treści.

Wolę fotografować kobiety, ze względu na potencjał emocji, jaki w nich jest zawarty. Paleta ukazywanych w ich mimice, geście czy pozie uczuć jest ogromna. Sesje wykonuję w klimatycznych miejscach (rzadziej w studio), który pozwalają na wydobycie wyjątkowości kreacji i nadają fotografii niezbędnego kontekstu. Na zdjęciach ukazuję mocno zniekształconą i często abstrakcyjną rzeczywistość wraz z wprowadzonymi w nią osobliwymi postaciami. Inspiracji szukam w naturze, bajkach, urzekają mnie anime japońskiego reżysera – rysownika Hayao Miyazakiego. Zawsze fascynowała mnie niepowtarzalna atmosfera teatru i cyrku. Największy wpływ na moją kreatywność ma jednak muzyka. Mocno emocjonalnie podchodzę do tego sposobu wyrażania siebie i często wrażenia, jakie daje mi dźwięk są silniejsze od obrazu.

Wraz z zainteresowaniem się fotografią, pojawiała możliwość uwieczniania charakteryzacji, a co za tym idzie, zachowywania ducha koncepcji na dłużej. Wychodząc z założenia, że dobrze jest odpowiadać samemu za wszystko, na potrzeby sesji zacząłem zajmować się wizażem, czesaniem, projektowaniem i wykonywaniem kostiumów. Do stylizacji często stosuję nietypowe przedmioty i materiały. Niejednokrotnie kreacje tworzyłem z papieru, sznurków, toreb, tapety, firanek, drutów, folii, taśmy malarskiej. Wykonywałem też nakrycia głowy z suszonych roślin, stelaże sukni z dereniowych patyków czy ozdoby na ciało z wikliny. Niestandardowe projekty strojów powstają w celu ukazania zaskakującej formy, nadania nowej znaczeniowości, rozbudzenia w odbiorcy zmysłu interpretacyjnego, jak i również są pewnym rodzajem powrotu do czasów dzieciństwa.

Rodzina i przyjaciele odegrali, ogromną rolę w moim artystycznym rozwoju. Jedną z pierwszych i do dziś niezastąpionych modelek, jest moja siostra Gusina i to dzięki niej miałem możliwość nauczenia się podstaw wizażu, czesania czy dopasowywania ubrań i rekwizytów. Cierpliwość osób mi towarzyszących jest czymś niezastąpionym i dającym siłę do dalszej pracy.

IDEA

Pojęcie idei towarzyszy każdej dziedzinie sztuki konceptualnej. Zawarty w niej przekaz, pozwala na dotarcie do konkretnych odbiorców, skłania do myślenia, nadaje wartość pracy, określa i „buduje” artystę. Sposób, w jaki we własnej twórczości wykorzystamy ideowość w dużym stopniu wpływa na postrzeganie nas poprzez inne osoby. Dlatego wszelkie próby wyrazu artystycznego, muszą się być w zgodzie z naszym rozumieniem świata. Przyjmując określone idee za właściwe powinniśmy być w pełni świadomi tego, jak interpretowane będzie to, co na bazie nich stworzymy. Jest to ogromna odpowiedzialność, której na początku artystycznej drogi często nie odczuwamy.

Podejście idealistyczne można zdecydowanie traktować, jako sposób na życie. Często przyjmuje ono postać maniery w kreowaniu samego siebie, co objawia się przesadnym doszukiwaniem się treści w sprawach tego niewymagających. W moim mniemaniu, skrajności są wrogami sztuki, dlatego jakiekolwiek ich objawy decydują o moim negowaniu ideowości w pracach innych twórców. Z drugiej strony warto jest nadawać, bądź poszukiwać znaczeń, choćby tylko po to, aby zmusić siebie i odbiorcę do myślenia, nawet takiego, które wzbudzi krytykę.

W fotografii nurt konceptualizmu objawiał się przede wszystkim w znaczeniu procesu tworzenia zdjęć, jak i przedstawianiem przedmiotów, które artysta uznał za wartościowe. W tych kwestiach ważne było intuicyjne patrzenie oraz dostrzeganie zależności pomiędzy formą, barwą, tonalnością czy fakturą. Obecnie podejście do ideowości w fotografii znacznie się zmieniło choćby przez nowe techniki, trendy oraz przez mocno konsumpcjonistyczne podejście społeczeństwa do życia.

W swoich zdjęciach staram się operować dość jasnym konceptem, odczytywalnym dla większości odbiorców. Prócz pierwotnego zamysłu w percepcji treści pomaga wrażeniowość, często operuję skojarzeniami i kontekstem. Ze względu na architektoniczne wykształcenie, myślę i patrzę projektowo, szukając jednocześnie błędów i nowych rozwiązań w analizowanych treściach. Określając jednym słowem idee, którymi się kieruję, wskazałbym na kreatywność. Staram się zawsze tworzyć coś innego, często bazując na rzeczach znanych, znaczeniowo jednorodnych. Dopiero właściwe zestawienie w konkretne układy z innymi przedmiotami, postaciami, tłami i elementami kompozycji, nadaje im nowej wartości. Poprzez poszukiwanie wielointerpretacyjnej wymowy i nietradycyjnych zastosowań, staram się pobudzać wyobraźnię i wrażliwość odbiorców.

Drodzy Państwo, na naszej stronie niejednokrotnie już poruszałam wątek definiowania fotografii artystycznej oraz przedstawiałam fotografię jako siostrę malarstwa.

Zatem natknąwszy się w swoich zbiorach starej prasy poświęconej sztuce na, według mojej opinii, bardzo ciekawy artykuł, dowodzący, że dyskusje o prawie nazywania fotografii sztuką są udziałem nie tylko współczesnych, postanowiłam artykuł ten przepisać, zilustrować go wybranymi przez siebie fotografiami i z Państwem się nim podzielić.

Zachowałam oryginalną pisownię artykułu (nie są to literówki), mam nadzieję, że lektura tego tekstu będzie dla Was ciekawą wycieczką.

Z nru 13 krakowskiego Tygodnika „Wisła” opatrzonego datą 29 czerwca 1912

Pomiędzy odczuwaniem w sztuce, a tworzeniem, zachodzi ten sam związek, co między życiem, względnie wiedzą jednostki, a produktywnością jej dla ogółu.

Weźmy jako przykład muzykę. Wielu jest muzykalnych natury, a słuch ich jest wrażliwy, nieraz wykształcony, ale nie wszystkim im bywa danem wyrazić w tonach, co myśl ich śpiewa, a odczuwa dusza. Oni to, nie ucząc się grać, nie są w możności tworu wrażenia swego ująć w formę uzewnętrznienia i przekazać innym. Podobnie jest z rysunkiem i malarstwem. Niećwiczonym adeptom tych sztuk, którzy jednakże piękno w pełni odczuwają przychodzi na odsiecz f o t o g r a f i a.

Fotografia, to dzisiaj gałąź wiedzy, jak każda inna, o ile ją się uprawiać chce poważnie i zastanawiać, jak wiele jest jeszcze do zrobienia: ktoby zaś nie był tego zdania, ten niechaj raczej wcale nie zaczyna. Jak wszędzie, tak i tutaj półśrodkami nie zajdzie się daleko, a powierzchowność w działaniu prowadzi jedynie do zniechęcenia się autora, a spaczenia celu. Mniemający więc ochoty do zgłębiania przedmiotu, nie posiadający wytrwałości, aby sięgać do dna, lepiej uczyni, zwracając czas i energię swą w innym kierunku.

Różne są działy fotografii, z nich poważnymi są dwa, t. j. fotografia n a u k o w a i a r t y s t y c z n a. Pierwsza na tych samych, co inne, oparta zasadach, służy wyłącznie badaniom nauki, jest więc już z istoty swej podporządkowana wiedzy zawodowej, temsamem szerokich kół zająć sobą nie może, druga, ta artystyczna, odtwarza przy należytem zrozumieniu i celowej pracy widziane i odczute piękno. Ona jest więc łamem s z t u k i, a zasługa jej uprzystępnienie i rozpowszechnienie tego, co utrwalenia godne.

Przy jej też pomocy wypowiedzieć może się indywidualizm, można odtworzyć odczuty nastrój w sposobie przez się zamierzonym, rzecz jasna, że niezupełnie dowolnie, ja pendzlem i ołówkiem, ale za to naprawdę wiernie i z prawdą zgodnie, w okolicznościach przez nas z premedytacją obranych i do danego tematu należycie zastosowanych. Okolicznościami temi bywają wybór motywu, pojęcie tematu, rodzaj oświetlenia, cienie, chmury, skala plam, stosunek planów, sztafaż, przy portretach naturalny retusz świetlny w chwili zdjęcia, (nie zaś następowany na kliszy, sztuczny, a najczęściej wadliwy) i t. p. To podczas koncepcji, w procesie zaś ujemnym, rodzaj wywołania, a w dodatnim obiór najwłaściwiej dla danego tematu przystosowanej drogi przeniesienia widzianego obrazu na papier.

Techniki można nauczyć się wprost, bezpośrednio, ba nawet zdać z niej na poczekaniu egzamin. Ale sztuka uchwytną nie jest; gdyby zaś taką być miała, nie byłaby tem czym jest, to jest sobą. Sztukę odczuwa się, pojmuje się, a do jej wyżyn zdążać należy pośrednio na krętych ścieżkach czynienia myśli i ducha dostępnemi dla wrażeń estetycznych. Przy tworzeniu więc jakiekolwiekby ono było, jest owym spiritus movens zmysł piękna i wyobrażenia, w którem przedmiot i warunki obecne porównywa się często dla kontrastu z sytuacją mniej korzystną. Tą drogą dochodzi się do podkreślenia efektów, wykluczając niepotrzebny balast, albo zmieniając nierzadko to, co nas w pierwszej chwili nie raziło.

To są zasadnicze znamiona fotografii artystycznej, z czego jednak nie wynika, aby fotograf miał być artystą. A warto zastrzec się przeciw temu, aby nie być posądzanym o jakowąś zarozumiałość pseudokastową. Niestety ludzie, a i najbardziej uwierzytelnieni artyści, więc n. p. malarze, są tylko nimi – zbyt często zapominać zwykli, że cechą prawdziwej sztuki jest prostota, ta skromności rodzona siostrzyca…

Zgóry wyższość malarstwa uznając, nie możemy przecież właśnie dlatego, że w zwyczajnej fotografii mamy doskonałą kontrolę rysunku, z fotografii zaś w barwach nienaturalnych *) pojęcie o barwach, zachwycać się wszystkimi tegoż płodami w czambuł. Przeciwnie wiemy doskonale, że gdyby niektórzy pp. Artyści-malarze, a głównie o tych zbyt modernistycznie – młodych nam chodzi, którzy intensywnie posługiwać się, i słusznie zresztą zwykli fotografią (mniej intenzywnie do tego się przyznając, a za to od rzemiosła jej wymyślając), chcieli dać powodować się więcej jej wypróbowanej wierności w oddaniu prawdy, to nie tyle popełnialiby błędów, zwłaszcza w rysunku. Jeżeli ktoś zaś z rozmysłem pragnie reformować matkę naturę, mści się to na dziele. Tyczy to także fotografa, który przy złej woli, a rozległej technice puszcza się na tego rodzaju „artyzm” przypominający jednak już chyba artretyzm w sztuce.

Fotografia, poważnie uprawiana, winna znaleźć jak najszersze i u nas rozpowszechnienie i to u wszystkich, od podrastającej już młodzieży poczynając. Uczy ona nas zestrzeliwać myśli, zastanawiać się nad tem, co nas otacza, wnikać w naturę, stąd nieraz i w siebie, ulepszać własny pogląd, dalej p a t r z e ć i w i d z i e ć, a szukając piękna znachodzić je, odczuwać, przejmować się niem, wreszcie tworzyć, postępując stale celowo i skrupulatnie.

Przy racyonalnej gospodarce nie są koszta na fotografię wyłożone wygórowane, ale znacznym zato, nawet bardzo znacznym być musi nakład sumienności i pracy, tak ducha jak i fizycznej. Zwłaszcza z początku należy gruntownie wejść w rzecz, bo bez przezwyciężenia wszystkich technicznych trudności nie może być mowy o wolnej myśli i swobodzie w robocie. Ale ta suma pracy da sumiennemu amatorowi bez żadnego porównania większą sumę z a d o w o l e n i a w szlachetnym kierunku, na czem zależeć nam w życiu powinno. I tem jest w zarysie prawdziwa fotografia artystyczna.

Dr St. Stępiński

*) Ta, ograniczając się dotąd do szklanych przeźroczy, nie jest jeszcze zupełną (autochromy i t. p.) i oczekuje dalszych wynalazków.

Specjalnie dla Was fotokolekcja Izy Urbaniak.

Już dość dawno temu (choć to pojęcie względne) Marcelina poprosiła mnie o przedstawienie swojej „prywatnej kolekcji” zdjęć (i ich autorów), które były, czy są dla mnie inspiracją. Ale ponieważ należę do osób, dla których pisanie (na każdy temat) nie przychodzi łatwo, odkładałam to robiąc po drodze wszystkie inne rzeczy… Ale bynajmniej nie ze względu na to, iż zastanawiałam się, jakie zdjęcia czy fotografów  Wam pokazać. Ponieważ ja od dawna mam swoją ścisłą czołówkę „prywatnych” wspaniałych twórców, których dzieła przyprawiają mnie o szybsze bicie serca.

Do takich Fotografów  z całą pewnością należy Sally Mann. I tutaj nie powinnam ograniczać się do jednego czy dwóch zdjęć, ale trzeba by zaprezentować całe jej albumy „Immediate family” oraz „At Twelve”  będące zbiorami zdjęć trójki jej dzieci (ale nie tylko). Dla niektórych są to zbiory kontrowersyjnych zdjęć, dla mnie jednak są wspaniałe! To właśnie dzięki nim i ich autorce, zmieniłam sposób patrzenia na świat, a przede wszystkim pokazywania moich własnych dzieci.

Pierwsze zdjęcie to portret córki, który tak naprawdę zapoczątkował  serię „kontrowersyjnych ”fotografii. Patrząc na nie nie wiemy, co się stało i dlaczego, ale tak pobudza ono naszą wyobraźnie, że zastanawiamy się nad tym i snujemy hipotezy. No i na pewno jest to fotografia głęboko zapadająca w pamięć.

To właśnie w jej zdjęciach sprawia że mam ciarki na całym ciele.

Na innych jej fotografiach, dzieci są nagie, czy z „cukierkowym” papierosem, przybierające dorosłe pozy… Te zdjęcia od zawsze budziły silne emocje. Dla wielu są wulgarne, a dla mnie zachwycające.

Sarah Moon to mój kolejny niedościgniony ideał twórczy. Zdjęcia Sarah zrobione dla kalendarza Pirelli w 1972 roku były inspiracją mojej pracy dyplomowej.

W jej obrazach widzimy subtelność, dostrzegamy przepiękną plastykę, kolory i malarskość. Owa malarskość zachwyca mnie niezmiennie za każdym razem, gdy oglądam jej prace.

Srah Moon to mistrzyni kompozycji, niedościgniony wzór tworzenia mistycznego, ulotnego klimatu –  zmysłowości i erotyki pomimo (co najciekawsze) braku nagości.

David Hamilton jest autorem przepięknych zdjęć, z tą, no wiecie,  niepowtarzalną mgiełką. Ale jest także kolejną (obok Sarah) kontrowersyjną postacią w fotografii.

Hamilton znany jest także jako reżyser filmów dla dorosłych. Stąd może również kierunek jego zdjęć –  erotyczny, zmysłowy, a to co czyni je kontrowersyjnymi to ściśle powiązanie z młodymi dziewczętami. Nie mi jednak oceniać jego zapędy w tym kierunku. Ja tylko podziwiam piękno które potrafił uchwycić.

Pomimo kontrowersji związanych z modelkami klimat zdjęć Hamiltona jest sielski i beztroski, podobnie zresztą jak zdjęć Sarah Moon i Sally Mann, więc żeby nie było tak słodko na koniec chciałabym  Wam przedstawić ostatnią wśród moich faworytów –   Elen Von Unwerth. Ellen podobnie jak Sarah zanim stała się fotografem, była modelką. Jej wizje są „ mocno wyuzdane”. Tutaj już nie ma mowy o subtelności, wszystko jest albo czarne, albo białe… ale z reguły czarne .  Mocno seksualne, przepełnione emocjami zdjęcia, na pewno na każdym oglądającym robią wrażenie, nie pozostawiają go obojętnym. Sex, erotyczne zabawki, nagość, twarze uchwycone w ekstazie…to to co na jej zdjęciach dominuje.

I znów to podkreślam – i o to właśnie w sztuce chodzi.

Z pozdrowieniami i życzeniami owocnych Waszych własnych poszukiwań

Izabela Urbaniak

Powróćmy jednak do początków. Jak się domyślamy ciało fascynowało od zawsze. Na najstarszych malowidłach człowiek był albo całkiem, albo niemalże nagi. Je jednak chciałabym skupić się na czasach nieco późniejszych, kiedy ciało stało się obiektem kultu. Dla Greków piękno, zwłaszcza piękno ciała, było arcyważne – to oczywiste. Ale być może nie każdy zdaje sobie sprawę z tego, iż Tukidydes rozróżniając fazę oddzielenia Greków od barbarzyńców, wymienia datę, od której zasada nagości obowiązywała zawodników igrzysk olimpijskich. W prosty sposób dowodzi to temu, że z psychologicznego punktu widzenia (nie tylko z powodów estetycznych) całkowita nagość miała dla Greków ogromne znaczenie. Umiejętność poradzenia sobie z nią była dowodem na pokonanie zahamowań, jakich nie miały tylko najprymitywniejsze ludy. Nagość jest jakby zaprzeczeniem grzechu pierworodnego, a nie jak by się mogło wydawać przejawem pogaństwa. Brak wstydu własnego ciała nie jest równoznaczny z rozpustą, degrengoladą i barbarzyństwem. Wszak niepowiedziane, że przed zerwaniem  owocu z drzewa poznania i przed wygnaniem z raju byliśmy źli, niemoralni i nie byliśmy szczęśliwi. Wręcz przeciwnie…

Swobodne obcowanie z nagością było wyrazem i dowodem na jedność duszy i ciała, postrzegania człowieka jako całości. U Greków (i ich naśladowców) natchnienie (muza), drzewo, rzeka, pragnienie, echo, bogowie…wszystko przybierało ludzką formę. Jak bardzo istnienia te zostały odarte w późniejszym czasie z wartości oraz siły ich oddziaływania widzimy, porównując malarstwo średniowieczne i wczesnego renesansu z wyobrażeniami Greków i spadkobierców Klasycyzmu – Gracje nerwowo zasłaniające się prześcieradłami nie mają już takiej siły rażenia i trudno im przekonać nas o swoim wdzięku i radości, którego miały być uosobieniem, ani o uszlachetniającym wpływie piękna, Dawid odziany w zbroję, nie budzi już w nas takiego, respektu i podziwu jak ten nagi, wykuty w carrarze przez Michała Anioła. Idąc dalej tym tropem, odpowiedzmy sobie na pytanie, czyż nie jesteśmy najbardziej prawdziwi wtedy kiedy jesteśmy nadzy? Wiadomo, jeśli jesteśmy „normalni” obnażamy się wtedy, kiedy czujemy się bezpiecznie; a kiedy czujemy się bezpiecznie opadają wszelkie maski – możemy być sobą. Chyba właśnie dlatego ta dziedzina sztuki jest moją ulubioną. Pokazuje namiętności ludzkie i udowadnia, że bez znaczenia jest czas, szerokość geograficzna, majętność – pragnienia ludzkie są takie same wszędzie, od wieków. Zmienia się kanon, moda, obyczaje. Człowiek jednak pozostaje taki sam.

Powróćmy na chwilę do historii. Zdaje się, że jednym z pierwszych erotycznych przedstawień kobiety w naszej kulturze była prawa część „Dyptyku z Melun” Jeana Fouqueta. Jako Madonna pozowała Agnès Sorel, dama honorowa dworu księżnej andegaweńskiej Izabelli oraz metresa króla Karola VII i matka jego trzech córek. Fundatorem dzieła był Etienne Chevalier, sekretarz królewski, który również był jej kochankiem i wykonawcą jej testamentu, a ów obraz hołdem miłosnym dla niej.  Być może mało wnikliwego widza nie dziwi nic w tym obrazie – w końcu Madonna często była ukazywana z odsłoniętą piersią. W obrazie tym jest jednak coś niepokojąco zmysłowego. Postać ma nienaturalnie czerwone usta, nie patrzy na nas – ma chłodno spuszczony wzrok, który potęguje wizerunek świeckiej kobiety cudzołożnej, do tego przesadnie cienka talia i ta krągła jak jabłko nienaturalnie duża pierś – na dodatek lewa, a przecież malarze zwykli ukazywać Świętą Dziewicę z odsłoniętą prawą piersią, ponieważ zgodnie z ikonografią chrześcijańską lewa symbolizowała stronę diabelską. Również kolorystyka sugeruje nam rozdarcie modelki-postaci pomiędzy świat ziemski i niebiański, noc i dzień, pomiędzy sacrum i profanum. Reasumując dzieło ma bardziej wyraz erotyczny niż święty, Johan Huizinga uznał ten obraz za przykład profanacji i „dekadenckiej bezbożności”.

Powyższy obraz, który odkryto na nowo dopiero w XX wieku był jednym w pierwszych przejawów zainteresowania ludzkimi pragnieniami bez moralizatorstwa wieków średnich. Kiedy światu udało się uwolnić od duchoty średniowiecza, przyzwyczajeń do personifikacji i symboli, artyści z lubością wszystkiemu zaczęli nadawać ludzkie kształty (co oczywiście było związane z odrodzeniowym powrotem do zainteresowań człowiekiem) – na jednym końcu mamy „Sąd ostateczny” Michała Anioła na drugim przedmioty codziennego użytku – pomiędzy tymi dwoma punktami skali były rzeźby, obrazy, stiuki, każda wolna przestrzeń w architekturze – jednym słowem w XVI wieku cała sztuka przepełniona była aktami. Nie mylmy jednak pojęcia aktu z nagością, czy erotyzmem.

Nagość – to stan pozbawienia ubrania, natomiast akt nie ma tego zawstydzającego podtekstu. Akt od razu przywołuje poczucie harmonii i pewności. Akt to forma sztuki stworzona przez Greków w V wieku p. n. e. Warto zdać sobie sprawę, że nagie ciało jest głównym przedmiotem zainteresowania sztuki, a akt jej formą. W przeszłości nawet pruderyjni malarze chcąc udowodnić swoje umiejętności kusili się o stworzenie aktu (choćby „Wenus Rokeby” Velazqueza).

W XX wieku w szale transformacji i awangardy, właściwie jedynie akt był jedynym łącznikiem z klasycznymi dyscyplinami. Nawet Picasso stworzył serię klasycyzujących aktów. Wydawałoby się, że w fotografii wszystko jest jakby prostsze. Mamy wybranego modela, możemy do woli go ustawiać, modelować na nim światło, potem retuszować, jednak okazuje się, że takie podejście, dążenie do idealnego pokazania ciała w fotografii, to błędne koło. A może raczej odtwórczość. Mądry fotograf zorientuje się, że właściwą drogą będzie nie odtworzenie nagiego ciała, a artystyczne podejście, czyli odpowiedź – jak według niego powinno ono wyglądać. Konformistą w tym względzie, a jednak tym, który wyszedł z tego obronną ręką był Rejlander, który stworzył jeden z najwcześniejszych i najlepszych fotogramów. Zwróćmy jednak uwagę, że wykonał dzieło bardzo podobne do żyjącego mu współcześnie Courbeta.

Sama wyznaję zasadę, że by udoskonalić swój warsztat, bardzo ważne jest obserwowanie dzieł malarskich. Nie zapominajmy, że malarz zanim stanie przy sztaludze, raczej musi mieć wizję, wiedzieć, jakich materiałów, jakiej palety kolorów użyje, musi zaplanować światło. Nigdy nie malowałam, ale nie wydaje mi się, że przy tworzeniu dzieła malarskiego można liczyć tylko na natchnienie i na przypadek, co poniekąd może wystarczyć do stworzenia udanego zdjęcia. Niemniej nie radzę fotografom liczyć na takie szczęście, a raczej poprzez analizę malarstwa uczyć się szacunku do czasu, człowieka i materii. I nie zapominajmy, że akt jest najdoskonalszym przykładem przekształcania materii w formę.

Mam dwa, może nawet 3 zdjęcia modelek ubranych, które śmiem twierdzić, że mają w sobie więcej erotyzmu niż dziesiątki rozebranych. Co zatem przesądza o zmysłowej zawartości zdjęcia? Otóż moim zdaniem moment. Moment, a także umiejętność zbudowania odpowiedniej relacji z modelką, umożliwienie jej bycia sobą, a nierzadko także umiejętność spowodowania w niej pożądanych przez nas emocji no i naciśnięcie spustu migawki w odpowiednim momencie. Na nic się zdadzą nasze liczne przygotowania, ustawianie światła, jeśli nie naciśniemy spustu migawki w decydującym momencie. Któż z nas nie doświadczył tego, że na chwilę odłożyliśmy od oka wizjer i wtedy modelka spojrzała na nas w taki sposób, ustawiła się tak cudnie, a potem pomimo prób i gestykulacji nie udało nam się, a raczej jej, tego momentu powtórzyć?

Arystokrata pokarany ułomnością za zbyt bliskie pokrewieństwo swoich rodziców Henri de Toulouse-Lautrec w poszukiwaniu wiarygodności zmysłów i zapewne z chęci traktowania go normalnie (wiadomo za pieniądze masz „wszystko” w łatwy sposób) był stałym bywalcem kabaretów i domów publicznych. Sztuka zawdzięcza temu postimpresjoniście nowe oblicze plakatu, a paryskie burdele swoje miejsce w sztuce. Śladami Lautreca (choć myślę, że niedosłownie, bo kiły jak on przy okazji się nie nabawiła) wiek później podążyła Australijka Vee Speers, przeszukując ten świat pokus, by móc zapewnić mu miejsce w sztuce na wieki. Vee podobnie jak Lautrec pokazała paryskie prostytutki. Inspując się latami 20, słynącymi  z seksualnej swobody i ekstrawagancji, ukazała duszną atmosferę burdelu, ociekającą erotyzmem, choć poprzez zastosowanie zamgleń, rozmyć i poruszeń pozostawiła miejsce na domysły o tęsknocie za prawdziwym uczuciem. Jak napisał Karl Lagerfeld we wstępie do albumu „Bordello” Vee tymi zdjęciami „Pokazuje piękno tam, gdzie może być ono przerażająco nieobecne”. I to moim zdaniem właśnie o to w sztuce chodzi  – by umieć widzieć więcej niż inni, umieć to pokazać, zarejestrować i tym samym otwierać innym oczy…

Na pewno zauważyliście, że w sztuce pomimo realnego zainteresowania człowiekiem i fascynacji ciałem jego pokusy i pożądanie aż do XIX wieku ukazywano pod kamuflażem alegorii, baśni, mitów. Ukazywano lubieżne sceny, by pouczać; prawie każdą nagą kobietę nazywano Wenus. Dopiero w XIX wieku zaczęto uświadamiać sobie, że seks i zmysły  dotyczą ludzi a nie bożków i niekoniecznie ludzie za odczuwanie pokus zasługują na potępienie. Zdaje się, że jako pierwszy dokonał tego wspomniany już Courbet uznany za prekursora realizmu, nazwany „malarzem nikczemności” za to, że chciał pokazywać prawdziwe życie. Najciekawsze, że wcale nie interesowało go podniecanie publiki, kuszenie grą miłosną – on ukazywał pożądanie spełnione, ciała w stanie rozluźnienia. Jego najsłynniejszy obraz „Początek świata”  przez współczesnych został uznany za pornografię i o dziwo publicznie pokazany światu dopiero w 1988 roku! A co najśmieszniejsze dwa lata temu zablokowano konto użytkownikowi Facebooka za opublikowanie tego XIX wiecznego dzieła.

Oczywiście zgodzę się, że mógł ten obraz gorszyć, mimo iż jego tytuł przenosi nas w inny niż erotyczny wymiar. Przyznam, że mnie bardziej niż owo źródło życia szokuje pewne podejście „artystów”… Pamiętacie zapewne „Powiększenie” Antonioniego? – w jednej ze scen fotograf siada na modelce i pieszczotami doprowadza ją do ekstazy. Niestety od modelek słyszę często, że takie praktyki nadal są stosowane na sesjach, a prymitywne tekściki są wręcz nagminne.  Nie uciekając się do fikcji, możemy przytoczyć wielbionego obecnie przez wielu (przeze mnie niekoniecznie) Helmuta Newtona, który znany był z inscenizowania sekssytuacji na swoich sesjach. Zdaje mi się, że są inne środki ku osiągnięciu wiarygodności przedstawianych doznań…

Edward Munch do szaleństwa zakochany w Dagny Przybyszewski (nieszczęsnej żonie naszego „Smutnego Szatana”) namalował wiele wersji wizerunku ukochanej. Jej oblicze jest pełne pasji i namiętności. Ekstaza doprowadza ją niemalże do świętości, co sugeruje nam złocąca się nad jej głową aureola, na twarzy wyryta jest rozkoszna aż nieznośna pasja i grymas rozkoszy, a także dumy i wyższości. Tym dziełem malarz nie tylko uświęcił wizerunek Dagny, ale także zapewnił jej nieśmiertelność. Uwielbiam Madonnę za moc, prostotę i prawdę. Czuję przez skórę, że to, co widzę na płótnie było realne. Uczucie malarza do modelki było realne.

Moim zdaniem wartość dzieła sztuki (dla nas) oceniamy rytmem serca, tempem oddechu. To to, czy ono na nas działa stanowi o jego wartości. Faktycznie poszukiwanie idealnych proporcji nie jest bez znaczenia. Pamiętamy magiczno-matematyczne próby ustalenia kryteriów człowieka doskonałego. Czasami wydaje mi się, że wcale nie przestaliśmy czcić ciała. Mało tego – w czasach kultu piękna wg kanonów kolorowych pism, staliśmy się jego więźniami. Ale nie zapominajmy, że to nie ciało jest najważniejsze i że każde dzieło nie będzie miało prawdziwej wartości, jeśli zabraknie w nim duszy.

Grecy przywiązywali tak wielką wagę do doskonałości ciała, ponieważ jego piękno pozwalało im się poczuć jak bóstwa. Dziś właściwie funkcja jest podobna – nadal doświadczamy boskości, gdy czujemy się piękni. Czyż nie jest tak, że gdy czujemy się piękni jawimy się sobie niczym bogowie? No jest tak. Martwi mnie jednak fakt, że w dzisiejszym świecie coraz rzadziej czujemy się atrakcyjni kiedy jesteśmy kochani, a coraz częściej czujemy się piękni, gdy opływamy w dostatek. I tu zacytuję, niestety smutne hasło z mojej skądinąd (poza tym hasłem) ulubionej sieci sklepów TK Maxx: „Bądź piękna, zostań bogatą”…Pociesza jedynie fakt, że wieki temu ludzie bali się tego samego, podobne mieli rozterki i pragnienia (a świat mimo to trwa nadal). Dowodzi temu obraz Łukasza Cranacha „Fontanna młodości”, na którym staruchy po przekroczeniu basenu doznają przeobrażenia w młode niewiasty, które wprost z niej udają się do czerwonych namiotów na harce z czekającymi tam na nie młodzieńcami. „Fontanna” jest zatem ilustracją odwiecznego marzenia o zachowaniu urody i seksualnej sprawności pomimo upływu wieku, a to sugeruje, że ludzie ubodzy duchem istnieli zawsze, dla których powłoka zewnętrzna była gwarantem szczęśliwości.

Dziś doświadczamy wolności, właściwie tylko od nas zależy, co z nią zrobimy i w którą stronę podążymy. Nie musimy się obawiać, że ktoś rozkaże nam zniszczyć nasze twory, jak ongiś kazano uczniowi Michała Anioła Danielowi da Volterr, którego nazwano majtkarzem, zamalować strefy intymne na freskach kaplicy Sykstyńskiej. No chyba że weźmiemy pod uwagę Faceboga, który czasem nie rozróżnia anatomii, sztuki, erotyzmu i pornografii.

Popełniłam właśnie chyba najdłuższy wpis w historii naszej strony. Mam nadzieję, że wycieczka przez historię sztuki zilustrowana tworami, które zrobiły na mnie duże wrażenie, skłoni Was do refleksji, pozwoli dostrzec buntowników i przede wszystkim zrozumieć tych, którzy swoją odwagą, spostrzegawczością, niepokornością i wrażliwością, nierzadko niuansami, czasami rewolucją zmieniali oblicze sztuki. Starałam się odnaleźć powiązania siostrzanych sztuk – malarstwa i fotografii, no i pozwoliłam sobie wpleść w tę opowieść swoje zdjęcia – być może zrozumiecie patrząc na nie, dlaczego akurat tych malarzy postanowiłam Wam pokazać. Przy okazji ja sama, pisząc ten tekst, zrozumiałam, że jestem hipokrytką, bo mimo iż nieskromnie sądząc, na pewno odciskam piętno swojej osobowości i własnego postrzegania świata na fotografiach, które spod mojej ręki wychodzą, to do swoich spektakli wybieram kobiety (w mojej ocenie) niesłychanie piękne – a przecież pisałam o wnętrzu, o zmysłach, krytykowałam zajmowanie się tylko zewnętrzną powłoką, natomiast nie tylko piękne kobiety chcą być piękne! Zadanie portretowania ich zostawiam jednak lepszym i zdolniejszym niż ja… Wszak de gustibus non disputandum est i dla przykładu wielbicielom silikonu i plastików moje kobiety podobać się nie będą, a już na pewno nie Gracje Rubensa…

Trzymam kciuki za Wasze działania!

Złodziejka

Publikujemy kolejny odcinek „Prywatnej fotokolekcji” jak zwykle z lekkim opóźnieniem, no ale cóż – Artyści i ich czas rządzą się własnymi prawami .

Dziś o swoich fascynacjach opowie jeden z najzdolniejszych i najbardziej obiecujących fotografów  młodego pokolenia. Warto mu się przyjrzeć i jego miłości wziąć pod lupę…

…W istocie, mam paru swoich fotografów, których nie oddałbym nikomu za żadne skarby.  O ile sam widzę siebie realizującego się głównie w trzech obszarach fotograficznych, o tyle oni w tych trzech obszarach są absolutnymi mistrzami, niszczącymi granice sztampy, szablonowego podejścia a nawet stereotypu. Są takie fotograficzne sławy, na których zdjęcia patrze i myślę sobie, a czasem nawet wykrzykuję: wtf?! Chyba najistotniejsze w fotografii jest dla mnie estetyczne wyczucie smaku – i to bezwzględnie mają wszyscy moi mistrzowie, chociaż poruszają się w tak rożnych fotograficznie obszarach.

Ze względu na to, że jeszcze na długo przed fotografią była u mnie od zawsze muzyka, to pierwsze obszary wizualnego poznania sprowadzały się do podziwiania okładek płytowych. Autorem, który, ukształtował, albo być może po postu doskonale się wpisał w moją poetykę był Storm Thorgerson, autor okładek albumów Pink Floyd, Genesis, Petera Gabriela. Charakterystyczne zupełnie odrealnione, surrealistyczne zdjęcia chyba na zawsze zrewolucjonizowany zarówno świat muzyki, podejście słuchaczy do jej wizualnego odpowiednika, tego jak sam obraz, z którym ma się do czynienia zanim płyta trafi do odtwarzacza, może ukształtować jej odbiór.

Moją ulubioną fotografią Thorgersona jest zdjęcie The Division Bell.

Dwa monumentalne posągi zwrócone ku sobie, ustawione na skoszonym brunatnym polu. Thorgerson nauczył mnie prostoty fotografii surrealistycznej, w której ogromną rolę odgrywa atmosfera wywołana połączeniem elementów, które w świecie rzeczywistym do siebie nie przystają, nie pasują. Pokazał mi jak umiejętne wpasowanie postaci w otwartą przestrzeń w łatwy sposób daje melancholijny, tajemniczy obraz a jednocześnie bezpretensjonalny i piękny w minimalizmie.

Innym fotografem, którego poznałem także dzięki muzyce jest Lasse Hoile. To już bardzo mocne w wyrazie fotografie, mroczne, fascynujące i groźne.  Lasse zafascynował mnie mrokiem w fotografii, nauczyłem się, że piękno wcale nie jest tak interesujące jak brud, groza i tajemnica. Hoile w imponujący sposób opanował posługiwanie się klasycznymi metodami fotografowania, tworząc jednocześnie zupełnie nie klasyczne zdjęcia oderwane od rzeczywistości, tworzące światy jakich nie znamy – ale czy to nie jest najpiękniejsze w fotografii?. Moje ulubione prace to cykl polaroidów przedstawiających postać owiniętą jasnym, ciągnącym się materiałem. O tej fotografii nawet ciężko pisać, bo w łatwy sposób ją zbanalizować.

Mam ulubioną serię zdjęć, która jest miarą jakości dla każdej mojej sesji studyjnej. Nigdy nie udało mi się nawet zbliżyć do poziomu prac Annie Leibovitz w serii 'Actors and Directors”, dlatego za każdym razem fascynuje. Począwszy od wykonania, rekwizytów, budowy sceny, osób, ich ustawień i gry a skończywszy na postprocesingu – palecie barw, „fakturze” zdjęć – wszystko w tych fotografiach jest doskonałe. Leibovitz ma tą niezwykłą zdolność, że potrafi w fotografiach inscenizowanych pokazać prawdę, naturalność reakcji, w sposób bezbłędny wstrzela się „w ten” jedyny moment danego ujęcia. Ech, chciałbym umieć tak obrabiać zdjęcia jak… sztab grafików Annie.

Przyszedł czas na krótką opowieść o Eugenio Recuenco, który rozpieprza system swoimi śmiałymi realizacjami i nieskrępowaną wyobraźnią, dzięki której jego fotografia modowa przekracza granice między ciuchem a artyzmem. Podziwiam takich fotografów jak on, takich którzy potrafią zachować swój osobisty rys fotografii, silnie indywidualny styl, przenieść to wszystko zupełnie bezkompromisowo w fotografię komercyjną nie tracąc ni w ząb nic z atrakcyjności. Ale u Recuenco cenie najbardziej właśnie ten smak, jaki potrafi zachować w każdej swojej serii, nigdy nie przekraczając granicy kiczu. Patrze na jego zdjęcia i myślę – „A w dupie te kiecki, jakie wyjebane w kosmos foty!” Ulubiona seria – „Fairy Tales”.

Lubię starego Tyszkę, patrzę na to co stworzył zupełnie w oderwaniu od jego wizerunku medialnego. Marcin Tyszka jest genialny w nowoczesnym fotografowaniu – dla mnie to niedościgniony wzór w pracy z modelkami. Patrze na zdjęcia, na te powyginane laski i nie widzę w tym żadnych zgrzytów, wszystko pięknie płynie na tych zdjęciach, wszystkie te nienaturalne ustawienia i pozy są tak… naturalne. Brak nudy i sztampy.

Na koniec zostawiłem najsmaczniejsze… Ostatnim, a jednocześnie najlepszym moim fotografem jest Peter Lindbergh, facet który robi sesje feszyn jakby kręcił film. Co za kosmita! Lindbergh doskonale się wpisuje w poetykę amerykańskiego filmu drogi, który siedzi mi we łbie od dłuższego czasu i staje się źródłem nieustannej inspiracji do kolejnych sesji i pomysłów na nie. Lindbergh fotografuje modę, tak, że nikt nie przypuszcza na pierwszy rzut oka, że to moda, fotografuje jak reporter, brak jest jakiegokolwiek kontaktu między fotografem a osobami na zdjęciach, są tylko aktorzy i scenariusz. Lindbergh pokazał mi jak fotografować, żeby nie było nudno, jak tworzyć małe historie, które wzbogacają fotografię, nadają jej charakteru, jak wykorzystywać ludzi, aktorów i ich grę, aby pokazać prawdę w fotografii, prawdę relacji, prawdę zachowań. Lindbergh to prawdziwy ewenement na skale światową bo przełamuje granicę między komercją a sztuką, serwując nam swoje historie ludzkie pokazane w niezwykle wysmakowany sposób. U niego podziwiam absolutnie wszystko – konstrukcje kadrów, plany, pracę z modelami, aktorami oraz dobór materiałów i sprzętu na jakim pracuje, bo ewidentnie specyficzna jakość jego zdjęć to wartość dodana do całego tego anturażu. Podziwiam jego gust i wrażliwość.

z pozdrowieniami

Wiktor Franko

www.wiktorfranko.com

mój profil na fb

Tym razem w swojej głowie, sercu i duszy pogrzebała Keit. Jak zawsze niezawodna… aż za bardzo – prosiłam o pięć, no do dziesięciu zdjęć, a otrzymaliśmy aż trzydzieści inspiracji. Jeśli  jesteście takimi szczęściarzami, że znacie już twórczość Keit, wiecie, iż tak imponująca wyobraźnia nie mogła zostać ukształtowana kilkoma obrazkami.

Zapraszam do tej imponującej lektury, wyprawy do imaginarium, do światów, których nie ma…

Prywatna Fotokolekcja II

Cierpię na nieuleczalną słabość do szachownic i mozaikowych portretów ludzkiej sylwetki. Nie wiem, co na to Freud, ale pozwolę sobie zabrać Was w krótką podróż po moim ukochanym optycznym surrealizmie. Kolekcjonuję w pamięci także inspirujące style tworzone przez niezwykłe umysły, od Leonarda Da Vinci po H.R. Gigera. To osobowość twórcy sprawia, że wbijam się głębiej w fotel. Maestria roznieca ogień ciekawości, wzmaga głód poznania niezwykłego świata artysty. Spadam w subtelne otchłanie symboliki, pochłaniam gorączkowo faktury, struktury, szczegóły snów i metafor misternie plecionych szaleństwem, wyobraźnią, samotnością, furią, bólem, ekspresją.

Gdzie w tym zdjęcia? W mojej wyobraźni fotografia jest zwykle formą przejściową dla wizji, które zapadają mi w pamięć najmocniej. Pozwolę sobie zatem rozszerzyć wizualny punkt widzenia o malarstwo tradycyjne, mniej znane fotomanipulacje twórców młodego pokolenia, czy nawet performance surrealny.

Surrealizm, misterność i mistycyzm. Trivium moich groteskowych fascynacji od piątego roku życia, gdy podróże małego czytelnika przez wszystkie epoki i kosmos odcisnęły nieodwracalne piętno. Obecne czasy jako parodia wszystkich poprzednich skłania do poszukiwania w obrazie krzywego zwierciadła, refleksji szaleńczo indywidualnej. Odrealniona interpretacja świata koi, będąc odskocznią od chorej, cynicznej codzienności. Zamiast czystego piękna wybieram natchniony konceptualizm, symbolizm, wizję spójną i dopracowaną w najdrobniejszych szczegółach. To obraz, na który poczekam latami. Takie wrażenie skomplikowanej prostoty w wizualnej filozofii jest dla mnie zazwyczaj domeną mieszanych dziedzin sztuk wizualnych.

H.R Giger nie tylko jako ojciec biomechaniki jest dla mnie przykładem wizualnego wizjonerstwa. Podziwiam konsekwencję twórczą i wieloletnią formę oraz  multizadaniowość, ponieważ dla doświadczonego twórcy chyba największe wyzwanie przychodzi z upływem lat. Innymi słowy chodzi o utrzymanie tzw. jakości wizualnej. Film Ridleya Scotta „Prometeusz” rozumiany jako inspiracja to ukoronowanie geniuszu Geigera, szczególnie w scenie, w której ożywa cywilizacja olbrzymów. Zdjęcia z tego filmu są dla mnie genialne.

Ten świat nie przeraża mnie, ponieważ jego piękno dostrzegam w konstruktywnej, stylowej wizji i dyscyplinie autora, który przez wiele lat szlifował talent do perfekcji.

Podziwiam także fotografię i fotomanipulacje sąsiadów zza wschodniej granicy. Czyż twórcy z byłych satelitów ZSSR nie stanowią obecnie najprężniej rozwijającej się grupy foto/graficznej na poziomie światowym?

Nrey z Ukrainy to jeden z pierwszych czarodziejów portretu, z którymi zetknęłam się w Internecie, ale pozostał wciąż jednym z ulubionych tzw. digital wizards. Nie tylko estetycznie jestem absolutnie oczarowana precyzją geometrii i metaforyki, ale także tutorialami, w jaki sposób pokazuje krok po kroku cały proces twórczy swoich konceptów. Polecam przekwadratowo.

Nie mogło zabraknąć wzmianki o Michale w tej fotokolekcji także dlatego, że dopiero za jego namową i reprymendą zaczęłam traktować poważnie wartość swoich prac, takie na mnie zrobił wtedy wrażenie.

Jedne z pierwszych fotografii, które zafascynowały mnie jako dziecko, były to zdjęcia kosmicznych mgławic prezentowane w NASA podczas wizyty na Cape Canaveral, a także mikroskopijne nowotwory na barwionych skanach, które mama przynosiła mi z pracy.

Durwaigh Studios to Angie Sullins i Silas Toball – małżeństwo z Nowego Meksyku. Ich artystyczne losy śledzę od trzech lat. Ona – muza, pisarka i autorka cudownych kolaży ze zdjęć, on – wybitny grafik i kompozytor. Ich twórcza mądrość i wspólna energia okraszona najwyższej jakości oprawą graficzną to prawdziwe imaginarium. Autorzy nadprzyrodzonych serii, niepowtarzalni, ambitni, perfekcyjni estetycznie i emocjonalnie. Choć mało w tym fotografii, warto docenić wielowarstwowy master w projektowaniu graficznym Silasa.

W chwilach zwątpienia, gdy cierpliwości brak – sięgam do ich magicznej książki z autografem.

Lilit autorstwa Max Sauco to jedna z kompozycji, która bardzo zapadła mi w pamięć. Choć mam głowę pełną pomysłów, to jest jeden z niewielu takich obrazów, że gdy patrzę, to mam ochotę stworzyć swoją kopię oryginalnego konceptu. Kolejnym takim obrazem jest Coffee for Mr Klimt.

Na koniec trochę klasyki. Eksplodująca rafaelowska głowa to Dalijskie fascynacje strukturami atomowymi i Renesansem. Dodałabym jeszcze Barok, żeby były i moje w komplecie.

Pierwszy portret, a nawet cała kolekcja, nad którą stałam zaczarowana ze dwie i pół godziny jako dziesięciolatka to seria „spożywcza” autorstwa Arcimboldo, prezentowana w Luwrze.

Z Cirque du Soleil zetknęłam się dzięki temu, że komuś kojarzyły się tak moje prace.

Alegria stała się jednym z ulubionych surrealnych widowisk, obok dr Parnassusa, Mirror Mask, Celi czy Delicatessen. To zbyt dużo ulubionych zdjęć.

Keit

Linki:

http://danilomartinis.deviantart.com/

http://borda.deviantart.com/

http://duirwaigh.com/

http://kimjoon.co.kr/

http://www.redbubble.com/people/sniperphotog

http://gnato.deviantart.com/

http://www.redbubble.com/people/catrinarno

http://www.michalkarcz.com/

http://floriandra.deviantart.com/art/Coffee-for-Mister-Klimt-69840877

http://zdrowie.gazeta.pl/Zdrowie/1,105912,11031850,Rak_szyjki___choroba_z_niewiedzy.html

http://akuse.com/Blog/blog_pics/art/Arcimboldo_Vertumnus_1590AD.jpg

http://adnrey.deviantart.com/

http://alberich.deviantart.com/

http://www.redbubble.com/people/sniperphotog

http://www.cirquedusoleil.com/en/welcome.aspx

Fotografowanie świata i ludzi bywa czasem formą zachłannej próby ocalenia ich przed przemijaniem. Zdjęcia to rodzaj zapasowej pamięci, która przetrwa nawet nas samych. Może dlatego my, fotografując, często uprawiamy magię, zaklinamy rzeczywistość, kradniemy chwile, kradniemy emocje –  i z uwagi na ten proceder miejsce naszych warsztatów, które stało się miejscem spotkań twórczych ludzi poszukujących, zostało nazwane (od pseudonimu ich organizatorki Złodziejki – Marceliny Oczkowskiej) Złodziejewem.

Kradniemy bowiem i uczymy kraść, ale robimy to w dobrej wierze,  to co „nasze” natomiast oddajemy po dobroci.

Tworząc ideę warsztatów w Złodziejewie, pragnęliśmy dokonać czegoś wyjątkowego: łącząc magię miejsc i plenerów o bogatej historii i tradycji oraz dając Wam sposobność poznania tajników pracy skrajnie różnych Twórców, mamy nadzieję zrodzić w Waszych sercach i umysłach świadomość, że Każdy Widzi Inaczej, dzięki czemu Wyjątkowość czy Oryginalność jest objawem uczenia się Samego Siebie, umiejętność wejrzenia w Siebie zaś procesem twórczym, który, nawet jeśli głęboko ukryty, istnieje w nas wszystkich. Pragniemy dać Wam nieocenioną możliwość wyboru własnej Drogi, jej rozwoju i ukierunkowania. Wiedza, którą chcemy przekazać ma być zespołem wskazówek dla rodzącego się Talentu, dzięki którym ścieżka Poszukiwań Samego Siebie w Fotografii będzie bogatsza, a odnajdowanie swojego Ja w Sztuce najpiękniejszą przygodą życia. Fotografia stała się dla wielu przywilejem do bycia Innym. Fotografia wyzwala zdolności, którym brak kierunku i ścieżki. Opatula wełnianym swetrem zaufania do jednostki, swobody otwierania umysłu jak okna w wilgotny, wiosenny dzień. Przestrzenią i powietrzem stało się patrzenie, ale nie po to, by porywać, przywłaszczać, trawić i wypluwać. Staje się rytuałem przyjmowania tego co estetyczne i „czyjeś” na własny użytek, drogą pięknego wyjątku,  „królewskiej pożyczki”; budowania piękna w ramach własnego przekrzywionego świata, z transparentnych cegieł tożsamości i cech otaczających ludzi. Z tej idei wywodzi się koncepcja Warsztatów w Złodziejewie.

„Złodziejewo” to kilkanaście osób, Gości zapraszanych przez właścicielkę Pałacu Jasminum, które poświęcają się poszukiwaniom i interpretacji otaczającego świata w kontekście własnych tworów; reprezentujących odmienne style, siły mentalne, potencjały artystyczne i charaktery oraz przede wszystkim tak różne relacje z ludźmi i obiektami własnego zainteresowania… Owa „komuna” to zlepek wielu zdolnych i kreatywnych osób, które w usystematyzowanej formie weekendowych lub tygodniowych wykładów i zajęć praktycznych pragną dzielić się wiedzą, umiejętnościami, sposobami ujarzmiania rzeczywistości na nobliwy użytek sztuki wizualnej. A wszystko za sprawą Marceliny Oczkowskiej – żywcem wyrwanej damy z alabastrowej camei, zamieszkującej dwustuletni pałac w sercu Pałuk… To dzięki jej motywacji i ciężkiej pracy, Pałac Jasminum w Zalesiu jest nie tylko domostwem, ale przede wszystkim stał się azylem i kolebką twórczych umysłów; nieformalnym uniwersytetem dla co raz to nowych adeptów fotografii, zarówno amatorów szukających punktu wyjścia i wiedzy, ale też ludzi doświadczonych potrzebujących inspiracji, spełnienia i rozwoju. Zjawisko o którym mowa to kolejny dowód na to, że sztuka oraz proces twórczy nierozerwalnie współistnieją między ludźmi, w tej szczególnej interakcji mają swój początek, a dzięki pozytywnej myśli i spójnym okolicznościom, przeobrażają się w przygodę i prawdziwe duchowe doznanie… Złodziejce udało się zaprosić do przewodzenia w drodze ku owej przygodzie najciekawszych, najbardziej zdolnych fotografów w kraju – miejsce to tworzą: wizjoner, czarodziej, erudyta i kreator Arcadius Mauritz; zdolny i kreatywny grafik Karol Kalinowski specjalizujący się w edycji fotografii; Artur Frankowski nasze merytoryczne wsparcie, absolwent Fotografii na ASP w Poznaniu; wybitny astrofotograf Marek Nikodem; awangardowa  Katarzyna Kołomańska, Keit – medium twórcze, badacz, trener; wszechstronna, utalentowana i słusznie utytułowana  Izabela Urbaniak, która opowiada przepiękne historie zaklęte w obrazach; oraz Marcelina Oczkowska – wehikuł czasu, złodziejka emocji; a także niezwykłe modelki – piękne, mądre, profesjonalne, zmysłowe.

…chwile radości… fot. Marcin Korczak 

 

…chwile aktywnego relaksu… fot. Robert Klasiński (*)

Nasze prosperowanie w światku fotograficznym, chłonne osoby ściągające do Złodziejewa, a także rzesze naśladowców, dowodzą potrzeby, i konieczności istnienia takiego Miejsca, bowiem fotografia, jako jedna z wielu dostępnych form wyrazu w dzisiejszym świecie, skupia wokół siebie niezliczone społeczności; zbliża i łączy, ale też niejednokrotnie dzieli. Jej przemożny wpływ na nasze postrzeganie rzeczywistości oraz wszechobecność wizualna stała się czymś naturalnym, a co za tym idzie w jakimś stopniu też pomijalnym… Przestrzeń twórcza zdając się być pojęciem abstrakcyjnym i niejako zbędnym dla wielu z nas, wypływa z konglomeratu umysłu i serca, dając powód, by istnieć nie tylko fizycznie. Metafizyka ociera się o magię, czarodziejstwo i pomieszanie zmysłów, za co w dawnych czasach przysługiwał jedynie stos. Dziś jednak zamyka się powyższą odmienność, która w zasadzie nie jest niczym innym jak wyższą wrażliwością, w pojęcie oryginalności lub ekstrawagancji. W pewnym sensie jest to ujma. Jednakże spłycanie tej rzadkiej umiejętności budowania emocjonalnej interakcji z każdym ciałem i duchem tego świata, dostrzegania symetrii tam gdzie zaczyna się chaos, układanie porządku od nowa podług energetycznych impulsów olśnienia, przewrotnie pozwala na wolność; ciche przyzwolenie dla własnych demonów. Tam gdzie człowiek tworzy nową jakość; tam gdzie szuka ujścia dla swoich emocji, zaczyna się magia, przygoda i miłość. A uczucia te jak nic innego żyją w szeptanym zaklęciu, że nie ma nic piękniejszego od bycia Człowiekiem. Powyższe założenie zatem to złota reguła, która niesie energię, która zdaje się chować w każdym najdrobniejszym zakątku pałacu i parku, a owa przestrzeń przemieniać w potężny inkubator, w którym wszędobylska idea łączenia sztuki i fotografii oraz ludzkiego pierwiastka, rozpościera się nad tym miejscem niczym gigantyczna bańka mydlana, dzięki której zmartwienia i złośliwości świata nie mają wstępu…

Najkrótsze przemówienie w dziejach Nagrody Nobla wygłosił William Faulkner stwierdzając, że od początku świata opowiadamy wciąż tę samą historię. Zmieniają się tylko kostiumy, dekoracje i otaczający nas świat. Wiedza o nas samych się nie zmienia. My w Złodziejewie wychodzimy z tego samego założenia: wiemy, że moda przemija, ale styl pozostaje; zdajemy sobie sprawę, że zmienia się obyczajowość, ale człowiekiem nadal targają takie same uczucia i namiętności, co przed wiekami. Staramy się więc tworzyć zdjęcia ponadczasowe, z których biją emocje; chcemy, by na zdjęciu osoba była Osobą, a nie tylko modelem. Zapraszamy do nas wszystkich koneserów, pasjonatów Fotografii, którzy nie boją się magii, są gotowi na podróż w głąb siebie i na spotkanie drugiego człowieka. Będziemy robić zdjęcia, oglądać je, rozmawiać przy cieple ogniska, myśleć, błądzić, ale wierzymy, że razem znajdziemy Drogę Fotograficznego Spełnienia…

… Wy też możecie stać się częścią tej Magii…

Mając szczęście stykania się z osobami, które imponują mi talentem i wyobraźnią, postanowiłam zapytać je o ich inspiracje i poprosiłam o napisanie kilku słów o zdjęciach (jako że to sztuka wizualna jest przedmiotem naszych zainteresowań), które w jakiś sposób odmieniły ich twórcze życie.

Jako pierwszy o swoich fascynacjach, o zdjęciach, które zapadły w pamięci głęboko, przebudowując jego światoogląd opowiada Arcadius Mauritz.

Postaram się, by „Prywatna Fotokolekcja” pojawiała się złodziejewskiej Czytelni co miesiąc, oczywiście Przewodnikiem za każdym razem będzie ktoś inny.

Miłej lektury, twórczej inspiracji oraz odwagi w poszukiwaniu własnych korzeni!

Złodziejka

Prywatna Fotokolekcja I

Poproszono mnie o sporządzenie Prywatnej Kolekcji zdjęć, które najmocniej wpłynęły na moją świadomość fotograficzną, wyzwoliły przepływ endorfin w mózgu, stały się bodźcem, który powoduje ten znajomy, przyjemny stan, że po wielu godzinach oglądania zdjęć w albumach czy w internecie masz chęć porwać aparat i działać, kreować, rzeźbić światłem i formą, pokazać, że Ty też potrafisz, że Ty też czujesz… Owa fotograficzna chandra jest zapewne każdemu z naszej obrazkowej braci znana i nie znalazłem do tej pory jeszcze nikogo, kto by nie kochał tych chwil kiedy inspiracja przelewa się strumieniami przez jego organizm; kto by nie był wręcz uzależniony od owych krótkich momentów płynnego szczęścia krążącego w jego krwioobiegu. To czyni nas Uzależnionymi, Skazanymi na Tworzenie. Jest to droga bez odwrotu. Bo kiedy raz zaczniesz, nie możesz przestać. A im bardziej wchodzisz w głąb siebie i procesu jaki się w tobie odbywa, tym mocniej odczuwasz wielką satysfakcję jaką można czerpać ze stwarzania obrazu, projektowania wycinków własnego, nieco skrzywionego świata w formie fotografii. Każdy z tych światów jest inny, bo my jesteśmy inni. Co mnie zawsze fascynowało jako człowieka i fotografa zaintrygowanego aspektem psychiczności w fotografii, zarówno od strony Twórcy jak i Odbiorcy, to fakt jak szybko przyzwyczajamy się do reguł i regulaminów oraz jak trudno, wbrew pozorom, jest zrzucić kajdany stereotypów i postawić krok na nowej, nikomu jeszcze nieznanej ścieżce do nowej jakości.

W Złodziejewie jednym z naszych celów jest próba pokazania, że wyznacznikiem indywidualności oraz rozpoznawalnego stylu jest przede wszystkim odwaga. Odwaga w łamaniu konwencji, szukaniu rozwiązań wykraczających poza utarte schematy, które de facto w swoim założeniu mają być czymś co nadaje porządek i ułatwia rozpoczęcie poszukiwań. Nie jest to proces natychmiastowy. Sam po sobie wiem, że kształt jaki obecnie ma to co robię w fotografii ewoluował przez kilka dobrych lat. Rzecz jasna, ze społecznego punktu widzenia naszych czasów, zmusza się wręcz nas do myślenia, że praktycznie wszystko możemy mieć „zaraz” , „natychmiast”; w gotowej cudownej formie, bez większego wysiłku. I zdaje się, że wielu uległo tej utopii. Czas, jak to się często mówi, nie tylko „leczy rany”, ale również istnieje po to, by stworzyć przestrzeń dla rozwoju, a tylko od nas zależy co z tym Czasem zrobimy.

Ta prosta fotografia wykonana techniką polaroid przez cenionego włoskiego fotografa Paolo Roversiego, zburzyła moje postrzeganie fotografii. Wbiła mi się w oczy i nie chce wyjść do dziś. Osobiście widzę dwa znaczące aspekty, które powodują wyjątkowość tego obrazu. Pierwszy z nich to ujęcie nagości jako swoistego przedłużenia stanu emocjonalnego w sposób bezpośredni połączonego formą z tym co komunikuje nam mimika modelki. Pokazuje również, że akt może być portretem, a nagość w fotografii niekoniecznie musi nęcić; może być elementem ilustrującym, wzmacniającym, przekierowującym nasze widzenie w zupełnie nowy kontekst. Nota bene, Paolo Roversi słynie z wyjątkowej umiejętności nawiązywania ciepłych, ludzkich relacji z modelkami. Drugi aspekt to portretowanie piękna, nasyconego naturalnością. Praktycznie wszyscy „poprawiamy” nasze zdjęcia. Idealizujemy. Estetyzujemy. Ten obraz sprawił, że w mojej głowie pojawiło się pytanie : „po co?”, „dlaczego?”.  Być może dlatego, że po prostu „możemy”. Fotografia u swych początków miała być alternatywą dla malarstwa. Miała ułatwić rejestrowanie świata w krótszym czasie. Niedługo potem stała się potężnym narzędziem dla artystów, wizjonerów, kreatorów. Z upływem czasu zyskała nowe oblicze : „produkt”.

Twórczość Chadwicka Tylera poznałem, tradycyjnie, przez przypadek. Buszując w internecie w poszukiwaniu wiedzy, inspiracji i nowych horyzontów trafiłem na zdjęcia pięknych, ale dosłownie brudnych, zastraszonych, zniekształconych wizją fotografa kobiet. Niesamowite w człowieku jest to, jak wiele odcieni jednego koloru jest w stanie zobaczyć. Tak samo jest z każdym innym nośnikiem estetycznym. Piękno widzimy i interpretujemy niekoniecznie według archetypicznych schematów wpisanych w naszą nieświadomość, ale również przez pryzmat naszego wychowania, doświadczeń życiowych, traum, zwycięstw, miłości lub jej braku. „Jesteśmy tym kim jesteśmy”. To krótkie zdanie ma w sobie więcej sensu niż mitologicznych zaszłości, ponieważ to kim jesteśmy lub też kim się stajemy ma wpływ na wszystko co robimy i jak to postrzegamy. Osobnym zupełnie zagadnieniem jest fakt, że  pojęcie piękna niekoniecznie musi być bezwzględne i jednowymiarowe. Sztuką zaś jest sprowadzenie naszej osobistej wizji do takiej formy, która będzie przekonująca w samej sobie i utwierdzi Odbiorcę w przekonaniu, że to co widzi nie jest doskonałe, idealne, ale wciąż zwyczajnie piękne. Piękne są śpiące niemowlęta, ale też pomarszczona twarz Indianki. Piękna jest kobieta o długich kruczych włosach wijąca się w pościeli ale też umierające z głodu dziecko na rękach matki, gdzieś w Somalii. Dlaczego tak samo nazywamy tak skrajne obrazy? Czemu wrzucamy do tego samego pojęciowego worka zupełnie sprzeczne wizje? Odpowiedź w zasadzie sama ciśnie się na usta : „emocje”.

Peter Linbergh oprócz tego, że jest jednym ze stałych fotografów Vogue`a, jest marką samą w sobie. Jego zdjęcia to urocza prostota i szlachetność analoga, bezpretensjonalność, szczerość i naturalność. Za to cenię go ogromnie, a załączone zdjęcie jest ideałem, który skupia w sobie piękno, magię momentu, estetykę i perfekcyjną kompozycję.

Mimo, że Sorrenti należy do fotografów, którzy nie stronią od mocnej obróbki retuszerskiej zdjęć to jednak jest w jego zdjęciach perfekcja, elegancja i ten statyczny dynamizm, który urzeka. Jego zdjęcia, szczególnie glamour to mieszanka klasyki, wysmakowanego erotyzmu z najwyższej półki ale również nieuniknionej teatralności. Tu kobiety stają się zacnym elementem pięknej konstrukcji, która nie opowiada historii, a robi odpowiednio mocne wrażenie.

Fotografia Marca Lagrange to nic odkrywczego. Osobiście jego twórczość traktuję jako nowocześniejszą reminiscencję zdjęć Helmuta Newtona, szczyptę poetyki Roversiego i ekscentryzm von Unwerth. Mimo to Lagrange łączy tradycyjność fotografii (niejednokrotnie pracując na polaroidach), odrobinę ekstrawagancji i wysublimowany erotyzm co powoduje, że jego zdjęcia trafiają do wielu prywatnych kolekcji a jeden rzut oka wystarczy by przekonać się o eksluzywności prac tego autora. Znakiem rozpoznawczym są przede wszystkim piękne, wybitnie atrakcyjne kobiety, nierzadko o pełnych kształtach, w kontekście przepychu i bogatych wnętrz, biżuterii i delikatnego snobizmu. Warto szczególnie zapoznać się z filmami backstage Lagrange, gdzie wyraźnie widać z jak niewielką ekipą Marc pracuje, uzyskując przy tym rewelacyjne efekty. Keep it simple & stupid.

Tak chciałbym zakończyć moją Prywatną Kolekcję. Mam jedynie nadzieję, że to co staram się przekazać będzie dla Was, Drodzy Czytelnicy, godną pożywką, która wywoła dyskusję – niekoniecznie ze mną, a może lepiej taki wewnętrzny dyskurs z samym sobą, sprawiający, że poznacie siebie jeszcze lepiej i odkryjecie rzeczy o których paradoksalnie nie mieliście do tej pory pojęcia. Ja tak mam. I lubię to

Mauritz

Technika fotografii rozwijała się szybko, już w 1842 roku powstała technika talbotypii, w której po raz pierwszy powstawał najpierw negatyw a następnie pozytyw.

Nie będę tu opisywał szczegółowo rozwoju fotografii, ponieważ można znaleźć te dane w każdym podręczniku. W naszym przypadku ważne jest to, aby wiedzieć, ze ówczesne zdjęcia żółkły i obraz zanikał, najczęściej już po kilku latach. Nie znano mechanizmu tego procesu, dziś wiemy, ze związki siarki używane jako utrwalacz nie zostawały wystarczająco wypłukane z obrazu, i powodował, że ziarna srebra metalicznego, (które tworzą obraz fotograficzny, czarny ze względu na swoją strukturę przestrzenną) zostawały przekształcone w bryłki siarczku srebra. Dziś wiemy, ze nawet najdokładniejsze wypłukanie zdjęcia nie jest w stanie go uratować, ponieważ reakcja nastąpi pod wpływem dwutlenku siarki, który jest obecny w powietrzu.

Najważniejsze dla naszych rozważań jest  to, ze w tym czasie zaobserwowano, iż papirusy egipskie nie zmieniły koloru przez 4000 lat. Oczywiście, kolor pozostał w piśmie, bo podłoże zżółkło lub zbrązowiało, ale samo pismo pozostało bez zmiany. Zaczęto badać, jaki jest skład inkaustu egipskiego. Okazało się, ze jest to mieszanina gumy arabskiej (rozpuszczalnej w wodzie żywicy akacji sudańskiej) i sadzy, w przypadku pisma czarnego, lub zielonych minerałów w piśmie kolorowym.

Jednocześnie jakiś genialny laik, albowiem nie specjalista, musiał bowiem zaobserwować i skojarzyć zjawiska z różnych dziedzin życia, niestety, jego nazwisko nie zachowało się, a szkoda, zaobserwował pewne zjawisko w garbarstwie. Jako jedna z technik wyprawiania skóry, jest używane moczenie w wodnym roztworze dwuchromianu amonu. Są to skóry tzw. chromy. I tu obserwacja była następująca, jeżeli garbowanie odbywa się na świetle, to postępuje wyraźnie szybciej.

Teraz wystarczyła próba, zmieszać gumę arabską z solami chromu. I to był strzał w dziesiątkę, okazał się, ze światło jest katalizatorem garbowania chromem. Jeżeli wykonano mieszaninę gumy arabskiej, soli chromu i pigmentu mineralnego, to po pokryciu tą mieszaniną papieru i naświetleniu przez negatyw mamy następujący efekt: tam, gdzie negatyw jest jasny, nastąpi mocniejsze garbowanie gumy niż tam, gdzie światła jest mniej. A guma garbowana jest trudniej rozpuszczalna w wodzie niż niegarbowana. Wystarczy teraz w sposób kontrolowany poddać naświetloną warstwę działaniu wody, aby wymyć partie niepotrzebne, a potrzebne, naświetlone zostawić. Pigment obecny w warstwie nada jej zabarwienie i ujawni obraz.

Dalszy rozwój techniki, jak na przykład gumy wielowarstwowe, a więc i wielokolorowe, to już zwykły rozwój techniki podstawowej.

Cios tej technice, i pokrewnym, jak pigment, gdzie zamiast gumy jest użyta żelatyna, zadał rozwój fotochemii i optyki w latach 20 i 30 XX wieku. Wtedy fotografia osiągnęła tak wysoki poziom techniczny, ze twórcy zachwycili się możliwością odtworzenia najdrobniejszych szczegółów. Pamiętam zdjęcie węgierskiej fotografki, Zsusy Homoly Nagy, przedstawiające na małym obrazku sowę siedzącą w nocy na drzewie. Powiększenie ujawnia widoczny krajobraz odbijający się w źrenicy ocznej ptaka.

Te możliwości techniczne spowodowały rozwój fotografii, również artystycznej, w kierunku perfekcji w rysunku i odwzorowaniu tonalnym. Do dziś, jak wiemy z obserwacji, w większości fotografii aktu, wzięcie ma taka, gdzie widać „wszystko i dokładnie”. A przecież nie chodzi o dokumentacje każdej fałdki, w każdym razie nie zawsze i nie w każdym przypadku.

KODAK wymyślił hasło: „Naciśnij guzik, my zrobimy resztę”. Było to hasło bardzo chwytliwe w epoce, kiedy nie było chemii konfekcjonowanej, kiedy waga była podstawowym wyposażeniem ciemni. Guma zaś bazuje na haśle: „Naciśnij guzik i (myśląc) rób całą resztę”.

Zdaję sobie sprawę, że guma jest techniką niszową, że fotografia cyfrowa zwycięży, bo jest postępem, ale jest to technika dająca wiele satysfakcji twórcy.

Tak naprawdę cała teoria gumy mieści się w określeniu: Guma jest to technika fotograficzna polegająca na świadomym wykorzystaniu efektu fotogarbowania organicznych mieszanin koloidalnych poddanych następnie kontrolowanemu procesowi  mikroerozji wodnej.

Pozdrawiam wszystkich zainteresowanych, czytających a zwłaszcza próbujących znaleźć swoje metody wyrazu w twórczości, jaka by ona nie była.

Szymon Dederko

Urodzony w 1958 roku. Fotografią zajmuje się od 7 roku życia. Jest czwartym pokoleniem fotografującym. Tematyka szeroka: portret, akt, architektura, pejzaż, przyroda. Wiele prac opracowuje w technice gumy. Specjalizuje się w niej. Cóż to jest guma? W latach 40-tych XIX wieku, kiedy fotografie żółkły i zanikały, zaczęto badać papirusy egipskie. Okazało się, że egipski inkaust nie zmienił koloru mimo upływu 4 tysięcy lat. Był on produkowany z gumy arabskiej (tak, tego kleju) i sadzy lub innych pigmentów mineralnych. Nauczono się go uczulać na światło. Stąd technika nazywa się „guma” i jest jedną z tzw. technik swobodnych, szlachetnych lub chromianowych, nazwanych tak z powodu używania do uczulenia soli chromu.
Członek WTF (Warszawskie Towarzystwo Fotograficzne), ZPFP (Związek Polskich Fotografów Przyrody) oraz MTF (Mazowieckie Towarzystwo Fotograficzne).

Wystawy:

lata 1978-79 wystawa „Cztery pokolenia Dederków” Nowy Targ, Białystok, Warszawa Kraków

1980 Wystawa indywidualna Ciechanów

1987 Grodzisk Mazowiecki

2002 Galeria im. M. Konopnickiej – Warszawa

2003 – Wystawa w Wydziale Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego

2003 Galeria Rektora Uniwersytetu Warszawskiego

2004 Biblioteka dzielnicowa Warszawa Bielany

2005 DK, Warszawa Jelonki

Więcej o autorze na stronie autorskiej

Zapraszamy na wyjątkowe warsztaty z Mistrzem:

Weekendy z mistrzami: Szymon Dederko – Guma chromianowa :: 15-17 marca

O łatwości i popularności fotografii

Kiedy francuski fizyk Joseph Nicéphore Niépce przy pomocy camera obscura uzyskał w 1826 roku pierwszy pozytywowy obraz fotograficzny, chodziło mu zapewne głównie o odkrycie naukowe. Jego późniejszy współpracownik i kontynuator dzieła Louis Jacques Daguerre, patentując w 1839 roku wynalazek nazwany nieskromnie dagerotypią, musiał mieć już na myśli duży biznes.

Efekt był niemal natychmiastowy – ludzie zachwyceni nową możnością obrazowania rzeczywistości szybko rozpropagowali fotografię, dając solidnie zarobić jej twórcom. Do dobrego tonu należało, by przedstawiciele zamożnych rodzin uwieczniali się na zdjęciach. Jednocześnie ruszyły pełną parą prace nad doskonaleniem i ułatwieniem bardzo skomplikowanych wówczas technik fotograficznych. Z początkiem XX wieku, dzięki wynalazkom firmy George’a Eastmana – Kodak, działalność ta przestała być dostępna jedynie dla wybranych – targających na sesje skrzynie z wielkimi aparatami, kilogramy płytek ze szkła lub metalu oraz flakony pełne odczynników. „Ty naciskasz guzik, my robimy resztę” – tak reklamował się od 1888 roku Kodak, a z czasem zaczęto produkować aparaty, które można było zmieścić w kieszeni.

Celem firm było nieustanne potanianie i upraszczanie fotografii. Któż jeszcze pamięta, że średni format kliszy był niegdyś przeznaczony dla amatorów? Bo dopiero filmy małoobrazkowe, o szerokości 35 mm, trafiły pod strzechy. Z końcem II wojny światowej zarówno po jaśniejszej, jak i po ciemniejszej stronie „żelaznej kurtyny” zaczęto produkować setki modeli aparatów fotograficznych najróżniejszych klas i możliwości. Choć w PRL-u radziecki Zenit przekraczał ceną średnią miesięczną pensję, a na porządny sprzęt mogli sobie pozwolić jedynie profesjonaliści spod znaku Tadeusza Rolke czy Wojciecha Plewińskiego, nie tylko to powodowało, że nie każdy miał w domu aparat i nie każdy umiał się nim posługiwać. Przyczynę stanowiły również uwarunkowania techniczne tradycyjnej fotografii – mimo że prostszej z każdą dekadą. Samo włożenie kliszy do aparatu mogło być trudne dla niektórych, a co dopiero mówić o obsłudze koreksu, chemikaliów i powiększalnika. Opornym na technikę służyły przeto laboratoria fotograficzne, których obsługa przeliczana była na nierzadko słone kwoty, a i odbierała wiele z frajdy tworzenia.

Ostateczny etap procesu upowszechniania rozpoczął się dopiero z chwilą, gdy „cyfra” stała się dostępna dla wszystkich. Wcześniejsze wynalazki ułatwiające życie fotografom, takie jak autofocus, pomiar światła wbudowany w aparat i wszelkie inne automaty zastępujące myślenie i umiejętności, okazały się niewystarczające. Dopiero zapis zdjęcia na matrycy cyfrowej i natychmiastowy efekt w postaci jego miniatury na ekraniku aparatu czy telefonu komórkowego, a później samodzielna obróbka na najprostszym komputerze skutecznie „odczarowały” fotografię i dały dzisiejszy efekt w postaci tego, że zdjęcia robią naprawdę wszyscy.

Są tego plusy i minusy. Banalność współczesnej techniki zachęciła setki tysięcy ludzi, którzy odkryli przez to swoje autentyczne talenty. Jednocześnie pozbawienie fotografii aury tajemnicy najzwyczajniej odebrało jej sporo uroku. Wszystko, co przychodzi łatwo, obdarza się mniejszą estymą. Wiedzą o tym doskonale fotografowie próbujący zarobić swoją pracą na chleb. Bo „skoro to takie łatwe”, to po co płacić im po ludzku?

Okazuje się, że wcale nie jest takie łatwe. Wciśnięcie spustu migawki i ujrzenie swej fotki na ekranie komputera może cieszyć i napawać dumą, jednak po pewnym czasie okazuje się, że aby tworzyć naprawdę ciekawe obrazy, trzeba posiąść podobną wiedzę, co nasi poprzednicy sprzed ery fotografii cyfrowej. A nawet jeśli ktoś opanuje robienie zdjęć poprawnych technicznie, nie oznacza to wcale, że jest dobrym fotografem. Talent i serce do tej roboty nie potaniały na szczęście na tyle, by stały się powszechne. Prawdę powiedziawszy są równie, a może jeszcze bardziej cenne, niż było to przed stu laty. I Bogu dzięki. Bo na demokrację w sztuce nie ma miejsca, a jej wartość przejawia się w wyjątkowości. Nie chodzi też bynajmniej o wartość finansową posiadanego sprzętu. O czym uprzejmie doniesie Wam przy następnej okazji…

Drax

Kobiece ciało to dla mnie…

Andrzej Fetish Frankowski: Jest przede wszystkim świątynią, a nie straganem targowym. Niemniej jednak, po przeglądaniu profili modelek na różnych portalach nasuwa mi się wniosek, że są wystawione na sprzedaż. Jeśli tak w rzeczywistości nie jest, to czasem zdjęcia tak o nich mówią. Zawsze poszukuję kwintesencji piękna i skromności. Ciało kobiety nie ma granic wyglądu. Nie musi być szczupła, nie musi być brunetką. Modelka musi emanować sobą.

Kim jest dla ciebie modelka idealna?

Andrzej Fetish Frankowski: Idealna to ta, która jest kobietą w każdym calu. Idealna to nie ta posiadająca większe piersi czy ładniejszą pupę. To są rzeczy drugo-, a nawet trzeciorzędne. Idealna to kobieta z klasą, której obecność i zapach wystarczą, by stracić dla niej zmysły. Modelka idealna to modelka gotowa na poświęcenia i widząca świat oczyma fotografa, znajdując się po przeciwnej stronie obiektywu. Modelka idealna jest świadoma
tego, że akt to sztuka, a nie sposób na karierę.

Dlaczego kobiety w akcie fotografuje się częściej niż mężczyzn?

Andrzej Fetish Frankowski: Odpowiedź wydaje się prosta. Bóg jest mężczyzną i stworzył piękniejsze to, co podobało się jemu. Doszedł to takiej perfekcji w stwarzaniu ciała kobiety, że one nawet podobają się tej samej płci. Piękno kobiety można wyrażać na miliony sposobów i czasami szkoda, że niektórzy mężczyźni wydobywają je niszczeniem ich życia. Pewnie u podstaw naszej egzystencji leży poczucie, że on to Bestia, a ona to Piękna. Odpowiedzią na to pytanie jest też fakt, że akt kobiecy jest piękniejszy dla obu płci. Gdyby tak nie było, to częściej fotografowano by w akcie mężczyzn. Czy jest sens na siłę udowadniać, że on jest lepszym materiałem do podziwiania? A może przyczyna tego fenomenu leży u podstaw budowy anatomicznej ciał? Poza tym, każdy z nas był przytulany do piersi matki, stąd widok nagiej kobiety jest dla nas utożsamieniem bezpieczeństwa i ciepła.

Dobierasz plener do modelki czy może modelkę do pleneru?

Andrzej Fetish Frankowski: Dobieram miejsce do czasu. Nie mam ustalonych miejsc ani modelek pod konkretny plener. Moja głowa jest szklanką z wodą mineralną, w której pomysły rodzą się jak bąbelki na ściankach. Nie ma mowy, abym na dzień czy godzinę przed zdjęciami wiedział, że plener będzie wyglądał tak czy owak. Jedyne, czego jest pewien, to czy modelka występowała będzie sama czy w towarzystwie.

Jak przygotowujesz się do sesji zdjęciowej?

Andrzej Fetish Frankowski: Cały proces przygotowania się do sesji to wypicie kawy z sześciu łyżeczek. Następnie nawijam rolkę filmu, który mam pod ręką i wybieram się tam, gdzie woła mnie natura. Staram się skupić bardziej na fotografowaniu niż na
przygotowaniu do tego. Przecież liczy się zabawa i prace, a nie stres i „myślenie o niedzieli”.

Wybierasz częściej plener czy studio? Dlaczego?

Andrzej Fetish Frankowski: Najczęściej plener, choć początki miałem studyjne. Dziś preferuję plener z prostego powodu: jest tam dużo świeżego powietrza (śmiech). W plenerze można wyszukać wiele rzeczy pomocnych w tworzeniu kompozycji zdjęć.
W studio nie ma aż takich możliwości, tam jest gra świateł i cieni oraz układu ciała modelki. Plener zaś pozwala na wkomponowanie osoby w naturę, która sama dopowie dalszą historię. Staram się unikać zabudowań i urbanistyki. Kręci mnie natura w czystej postaci. Krzaki, trawy, pola, kaczki, gęsi, droga na Ostrołękę…

Sprzęt, którego używam, to…

Andrzej Fetish Frankowski: W pracy najintensywniej używam wzroku i mózgu. Później dobieram sprzęt do swoich wizji. Aktualnie fotografuję Pentaconem Six na fi lm 120. Być może taka jest moja misja, bo cyfrówki nie kochają mnie do końca.

Ilość sprzętu ograniczam do minimum. Body i dwa obiektywy starczają w zupełności. Najczęściej używam teleobiektywu dającego ciekawą plastykę na zdjęciach. Jak wiadomo, fi lm również ma wpływ na plastykę. Sprzęt, którego używamy w pracy, nie ma za wiele do powiedzenia. Zdjęcie z aparatu za sto tysięcy też może być słabe. Liczą się pomysły, później umiejętności i na końcu technologie. Dobre fotografi e robi się nawet pinholem. Moją tajemnicą jeśli chodzi o aparat cyfrowy jest… telefon komórkowy.
Fotografuję nim niemal wszystko, co widzę. Może kiedyś wydam album „Andrzej Frankowski – świat z telefonu komórkowego”.

Obróbka zdjecia sprowadza się dla mnie do…

Andrzej Fetish Frankowski: Podstawą jest  skanowanie filmu. Podczas odpowiedniego skanowania osiąga się ciekawe rozpiętości tonalne zdjęć. Do ich obróbki zawsze używam pliku TIFF otworzonego w popularnych programach. Jakie to są programy, każdy wie: Excel, Word, Paint i Piccassa (śmiech). Nie staram się nigdy dociągać kolorów do tych, jakie były w danym momencie na ujęciu. Liczy się dla mnie bardziej moje wyobrażenie o zdjęciu niż oddanie rzeczywistości. Lubię sycić kolory. Lubię konkretne kontrasty i światła. Nie dodaję rzeczy lub przedmiotów, których nie było. Staram się też niczego nie usuwać. Zawsze skanuję i zostawiam zdjęcie w pełnym kadrze. Mitem jest to, co mówią o mnie, że twierdzę, iż czarna biel w kwadracie broni się zawsze. Mitem nie jest jednak fakt, że obrabiając zdjęcia, nie liczę godzin, tylko wyrywam kartki z kalendarza.

Pytania: Paweł Staszak

W fotografii artystycznej jest wiele elementów, których opanowanie przybliża fotografa do swoistej perfekcji. Prowadząc zajęcia w ramach Warsztatów Fotografii Artystycznej „wiele Dróg – Jedna Pasja” i mając okazję obserwować naszych drogich uczestników, ale również innych fotografów w różnych sytuacjach, doszedłem do kilku ciekawych i, mam nadzieję, merytorycznie cennych wniosków, którymi dzisiaj chciałbym się podzielić.

Jak się okazuje uprawianie fotografii, a szczególnie fotografii artystycznej, bo na tej się będziemy skupiać, jest specyficznym procesem, którego sercem są zagadnienia daleko ważniejsze od podstaw technicznych, opanowania sprzętu fotograficznego czy oświetlenia. Tym zatem właśnie elementom chcę poświęcić niniejszy tekst.

Zacznijmy więc od początku. Kiedy znajdujemy modelkę, która docenia nasz fotograficzny punkt widzenia i jest chętna, by wziąć udział w sesji, stajemy w sytuacji porównywalnej do randki w ciemno. Nie wiemy, czego możemy się spodziewać, nie wiadomo również, czy modelka spełni nasze oczekiwania artystyczne, a jej dotychczasowe portfolio nie zawsze jest wystarczającym argumentem, który mógłby nas do tego przekonać. Pozostaje nam zaufać intuicji i własnemu poczuciu estetyki, którego rozwijanie jest kolejnym, równie istotnym czynnikiem… Po drugiej stronie zaś możemy się spodziewać najzwyczajniejszych ludzkich rozterek takich jak naturalne ograniczone zaufanie, co da się z oczywistych względów odczuć, kiedy strony są różnej płci. Społeczne aspekty relacji fotograf – modelka są niestety niejednokrotnie podsycane nieprzyjemnymi wyobrażeniami o erotomańskich zapędach fotografa i biednej niewinnej modelce uwikłanej w nieczyste zamiary „artysty”. Powstaje więc pytanie, jak uniknąć tym podobnych zgrzytów? Poza oczywistą dobrą wolą i przejrzystymi intencjami, które wyznaczają postawę „profesjonalisty”, istotne jest wykształcenie w sobie pewnych bratersko-ojcowskich zachowań, które zdecydowanie pomagają przyśpieszyć nawiązanie dobrej relacji z modelką, co w sposób totalnie bezpośredni wpływa na jakość wykonywanych zdjęć. Trzeba uzmysłowić sobie, że fotografia artystyczna zaczyna się i kończy między ludźmi, techniczne aspekty zaś to tylko niezbędne narzędzia, w których owa szczególna relacja znajduje ujście. Oczywiście, zdaję sobie sprawę, że nie każdy posiada charakterologiczne uwarunkowania do empatii, niemniej trwam w przekonaniu, że nawet najtrudniejszy człek jest zdolny, by się tego nauczyć, wystarczy po prostu chcieć.

W tym miejscu chciałbym sporządzić listę, według mnie najistotniejszych zasad, którymi się kieruję fotografując kobiety. Mam ogromną nadzieję, że choć odrobinę przydadzą się Wam w Waszej pracy.

• Koniecznie ustalam zakres pozowania oraz najmniejsze szczegóły sesji zanim do niej dojdzie. Nikt nie lubi niespodzianek. Należy pamiętać, że dla kobiety nagość nagości nierówna, tak samo jak ogromna różnica mentalna jest między pojęciami pozowania w „stroju kąpielowym” a pozowaniem w „bieliźnie”;

• Staram się budować zaufanie od samego początku. Chętnie pomagam w rezerwacji miejsc w przypadku transportu, dopytuję się o ewentualne uczulenia np. na kurz, zwierzęcą sierść czy konkretne kosmetyki;

• Jeśli spotykam się z modelką na sesji, w czasie której będą wykonywane ujęcia nagie, zawsze robię je na samym końcu. Daję modelce czas na adaptację, poobserwowanie mnie i zbudowanie poprawnego obrazu mnie jako człowieka;

• Jestem człowiekiem gościnnym, ale kawę czy herbatę proponuję tylko raz na początku. Należy pamiętać o zasadzie ograniczonego zaufania i nigdy nie obrażać się, jeśli modelka odmawia. To normalne i tak należy to traktować;

• W czasie zmian stylizacji szczególnie ważne jest, aby odwracać wzrok, nawet jeśli modelka zdejmuje z siebie tylko sweter czy bluzkę. Staram się pamiętać, że takie gesty są zarezerwowane tylko dla ściśle określonych osób z otoczenia modelki, a ich zbyt uważne obserwowanie może wprowadzić uczucie zakłopotania, które na dłuższy czas wybija obie strony z rytmu pracy;

• Kiedy fotografuję modelkę nago lub nawet sam topless, pod żadnym pozorem nie spoglądam bezpośrednio na odsłonięte części ciała, takie jak piersi czy łono. Kiedy odwodzę oko od aparatu, utrzymuję bezwzględny kontakt wzrokowy i tym samym przekazuję informację, że zależy mi przede wszystkim na dobrym samopoczuciu modelki;

• Jeśli zależy nam na uzyskaniu naturalności emocjonalnej lub chcemy się odnieść do zdolności aktorskich modelki, pod żadnym pozorem NIE WOLNO odnosić się do przeżyć prywatnych kobiety, która dla nas pozuje. Często widywałem, kiedy fotograf mówił „Przypomnij sobie najsmutniejszy dzień w swoim życiu”. Tragedia! Nie wiedząc z jakimi traumatycznymi wspomnieniami może się to wiązać, jest to po prostu totalny brak taktu i psujemy wszystko, co do tej pory próbowaliśmy zbudować. Wprawdzie stosuje się takie metody pracy z profesjonalnymi aktorami, zwłaszcza w teatrze, ale ja radzę szukać innych rozwiązań;

• Jeśli to my jesteśmy zarówno fotografami jak i stylistami i jesteśmy zmuszeni nawiązać kontakt fizyczny z modelką, róbmy to delikatnie, dawkując gesty, zachowując się jednocześnie naturalnie. Nie wolno zapominać, że relacja między fotografem a modelką jest o tyle specyficzna, że w niebywale krótkim czasie nawiązuje się pewna swoista intymność a aura jest bardzo intensywna, więc przepływ energii szybki i odczuwalny. Starajmy się panować nad sobą, własnymi emocjami, generując jednocześnie tylko te najlepsze.

Podsumowując… Zawsze pamiętam, że przede wszystkim jestem człowiekiem. Jeśli oczekuję szacunku, sam najpierw go okazuję.

Powodzenia!

Arcadius

http://www.facebook.com/arcadiusmauritzpl

Nowe czasy przyniosły nie tylko konsumpcjonizm w sferze życia, ale też zataczając szeroki łuk sięgnęły po wszelkie przejawy bycia człowiekiem. Bo przecież na przetwarzaniu się nie kończy. Stanowienie o sobie samym to przede wszystkim świadomość, że ma się wpływ na otoczenie, podprogowe pragnienie manipulacji ludzkim anturażem by ten zaś realizował potulnie nasze mniejsze i większe potrzeby, otwierał kolejne drzwi, zasłuchiwał się w tym co mamy do powiedzenia…

Przestrzeń twórcza zdając się być pojęciem abstrakcyjnym i niejako zbędnym dla wielu z nas, wypływa z konglomeratu umysłu i serca, dając powód by istnieć nie tylko fizycznie. Metafizyka ociera się o magię, czarodziejstwo i pomieszanie zmysłów, za co w dawnych czasach przysługiwał jedynie stos. Dziś jednak zamyka się powyższą odmienność, która w zasadzie nie jest niczym innym jak wyższą wrażliwością, w pojęcie oryginalności lub ekstrawagancji. W pewnym sensie jest to ujma. Jednakże spłycanie tej rzadkiej umiejętności budowania emocjonalnej interakcji z każdym ciałem i duchem tego świata, dostrzegania symetrii tam gdzie zaczyna się chaos, układanie porządku od nowa podług energetycznych impulsów olśnienia, przewrotnie pozwala na wolność; ciche przyzwolenie dla własnych demonów. Tam gdzie człowiek tworzy nową jakość; tam gdzie szuka ujścia dla swoich emocji, zaczyna się magia, przygoda i miłość. A uczucia te jak nic innego żyją w szeptanym zaklęciu, że nie ma nic piękniejszego od bycia człowiekiem.

Fotografia stała się dla mnie przywilejem do bycia Innym. Fotografia wyzwoliła we mnie zdolności, którym było brak kierunku i ścieżki. Opatuliła mnie wełnianym swetrem zaufania do jednostki, swobody otwierania umysłu jak okna w wilgotny, wiosenny dzień. Przestrzenią i powietrzem stało się patrzenie, ale nie po to, by porywać, przywłaszczać, trawić i wypluwać. Stało się rytuałem przyjmowania tego co estetyczne i „czyjeś” na własny użytek, drogą pięknego wyjątku, prezentu, królewskiej pożyczki; budowania piękna w ramach własnego przekrzywionego świata, z transparentnych cegieł tożsamości i cech otaczających mnie ludzi.

Wiarę we własne siły twórcze buduję na założeniu, że obraz jest lustrem miłości do człowieka i jego piękna, jedyną prawdą zaś elektryka relacji dwojga ludzi budujących proces powstania. Nigdy na odwrót. By sięgnąć po ten spokój, trzeba nieco przewrotnie, być jak mały bóg. Spojrzeć na ludzi wokół nieco z góry, ale z ciepłem w dłoniach, wskazówką, uśmiechem, szacunkiem i otwartością. Jedyne strapienie jakie bóg mógłby mieć to nieśmiałe podejrzenie, że to co stworzył jest tak niezmierzone i przepastne, że dawno już wymknęło się spod jego oka. Ale przecież miłość to odwaga, by żyć i pozwalać żyć. A każdy przejaw kreowania we mnie, Tobie, was… to nic innego jak dowód na to, że żyć musimy i chcemy.

A chcieć to móc.

Mauritz

Ze mną było tak: najpierw były słowa (w końcu jestem historykiem literatury), masa książek, masa słów… Kiedy one przestały wystarczać, oczy zaczęły się psuć ;), myśli się rozbiegać coraz częściej zwracałam uwagę na obrazy, na wszystko, co mnie otacza. W końcu zauważyłam, że malarstwo bardziej mnie fascynuje niż literatura. Miałam szczęście trafić na wykłady cudownej pani profesor Zofii Mocarskiej-Tyc, zająć się przy tej okazji korespondencją siostrzanych sztuk – malarstwa i literatury. No i stało się tak, że coraz mniej pisałam, a coraz częściej myślałam obrazami.

Jako że Bozia nie obdarowała mnie zdolnościami manualnymi, nie było sensu brać w ręce pędzla – wiedziałam, że ręce nie uczynią tego, co pomyśli głowa. Nie miałam wyjścia – moim przeznaczeniem (tak, wiem, to zbyt górnolotne określenie) okazał się aparat. Przyznaję, że zaczęłam robić zdjęcia, nie mając żadnego przygotowania, nie znając w ogóle historii fotografii –  ba, ja nawet nie wiedziałam, kto to Saudek, Newton, czy ktokolwiek inny znany i modny w tych czasach wśród miłośników fotografii. Zatem robiłam zdjęcia ad hoc, idiotkamerą, z potrzeby chwili, by wyrazić siebie, mając w głowie tylko tę bazę, którą zgromadziłam, chłonąc dzieła malarzy.

Dość szybko dookreśliłam swoją drogę, uznając, że bez wizji nie potrafię tworzyć i próbując się zaszufladkować uznaję, że uprawiam fotografię kreacyjną. Jako że fotografia cyfrowa, pomimo rekwizytów, tiuli, odpowiedniej gry światła nie dawała mi zadowalających efektów musiałam przeprosić komputer, z którym z wzajemnością nigdy za sobą nie przepadaliśmy i zaprzyjaźnić się z zainstalowanym w nim Photoshopem. Nieocenione są pierwsze wskazówki, które dostałam od Madzi (pozdrawiam ją w tym miejscu ;)). Potem starłam się radzić sobie sama. Mówię to w tym miejscu z pełną świadomością i naciskiem – fotografia cyfrowa, o ile ma być fotografią artystyczną, bez obróbki, postprodukcji nie istnieje! Fotografia surowa jest mechanicznym zrzutem z aparatu. Oczywiście, musimy starać się wykonać zdjęcie jak najlepiej, broń Boże nie namawiam do zafałszowywania rzeczywistości, sugeruję jedynie, że wg mnie dopiero w procesie postprodukcji dookreślamy swój twór. Osobista ingerencja w zdjęcie staje się kropką nad naszym własnym „i”. Kłania się tu znajomość nurtu piktorializmu zrodzonego przed 1890 rokiem w Anglii.

„Wind fire” nie jest moim ulubionym obrazem (celowo używam słowa „obraz”) Steichena, ale pokazuje on myślę dobitnie zmianę podejścia: od  obrazowania z migawkowej fotograficznej rejestracji na syntetyczną wizję artystyczną. Efekty były takie, że fotografie piktorialne zbliżały się często charakterem do malarstwa, rysunku czy grafiki. Wiązało się to ze stosowaniem  technik szlachetnych – gumy, oleju, kolodionu, bromoleju, przetłoku. Polecam Wam serdecznie stronę Cezarego Mikosa, na której dowiecie się na ten temat znacznie więcej: http://pictorialism.eu/index.php?option=com_content&view=article&id=2&Itemid=32

Obecnie fotografia alternatywna przeżywa renesans – i całe szczęście, chociaż coś dobrego dzieje się na pograniczu kultury masowej. Wychodząc naprzeciw zapytaniom, zainteresowaniom i zapotrzebowaniu, a także spełniając swoje marzenie postanowiłam zorganizować dla koneserów fotografii warsztaty poświęcone fotografii tradycyjnej, technikom szlachetnym.

Aktualnych propozycji szukajcie w zakładce Warsztaty.

Dla tych, którzy nie mają tyle zapału i czasu, by bawić się w wywoływanie duchów chemikaliami, a chcą nadać swoim zdjęciom własny styl, podkreślić swoją twórczość swoistą obróbką, mamy propozycję kursu postprodukcji – Photoshop i Lightroom. Modern piktorialnizmu wbrew temu, co pisze się na forach fotograficznych, nie uważam za kłamstwo fotograficzne, a za dopracowanie i dopełnienie swojego dzieła. Tak jak wspomniałam wcześniej: mając do dyspozycji średniej klasy lustrzankę cyfrową, najczęściej nie jesteśmy w stanie uzyskać z góry zamierzonego efektu. Możemy ratować się nakładkami na obiektyw, fotografować przez szkiełka, pryzmaty etc., ale to najczęściej też za mało. Na ratunek przychodzą wtedy właśnie programy graficzne.

Karol Kalinowski, który poprowadzi zajęcia z postprodukcji to grafik z zamiłowania, wykształcenia i doświadczenia. Pokaże Wam wiele różnych tricków przydatnych zarówno w tworzeniu zdjęć artystycznych, jak i reklamowych, ślubnych, etc. Poruszy całą masę zagadnień związanych z Waszą pasją i pracą. Więcej informacji znajdziecie w zakładce Warsztaty. Możecie również podejrzeć owoce pracy uczestników poprzednich edycji przed i po  postprocesie np. tutaj.

Wybór techniki zależy od Was! Zapraszamy!