Technika fotografii rozwijała się szybko, już w 1842 roku powstała technika talbotypii, w której po raz pierwszy powstawał najpierw negatyw a następnie pozytyw.

Nie będę tu opisywał szczegółowo rozwoju fotografii, ponieważ można znaleźć te dane w każdym podręczniku. W naszym przypadku ważne jest to, aby wiedzieć, ze ówczesne zdjęcia żółkły i obraz zanikał, najczęściej już po kilku latach. Nie znano mechanizmu tego procesu, dziś wiemy, ze związki siarki używane jako utrwalacz nie zostawały wystarczająco wypłukane z obrazu, i powodował, że ziarna srebra metalicznego, (które tworzą obraz fotograficzny, czarny ze względu na swoją strukturę przestrzenną) zostawały przekształcone w bryłki siarczku srebra. Dziś wiemy, ze nawet najdokładniejsze wypłukanie zdjęcia nie jest w stanie go uratować, ponieważ reakcja nastąpi pod wpływem dwutlenku siarki, który jest obecny w powietrzu.

Najważniejsze dla naszych rozważań jest  to, ze w tym czasie zaobserwowano, iż papirusy egipskie nie zmieniły koloru przez 4000 lat. Oczywiście, kolor pozostał w piśmie, bo podłoże zżółkło lub zbrązowiało, ale samo pismo pozostało bez zmiany. Zaczęto badać, jaki jest skład inkaustu egipskiego. Okazało się, ze jest to mieszanina gumy arabskiej (rozpuszczalnej w wodzie żywicy akacji sudańskiej) i sadzy, w przypadku pisma czarnego, lub zielonych minerałów w piśmie kolorowym.

Jednocześnie jakiś genialny laik, albowiem nie specjalista, musiał bowiem zaobserwować i skojarzyć zjawiska z różnych dziedzin życia, niestety, jego nazwisko nie zachowało się, a szkoda, zaobserwował pewne zjawisko w garbarstwie. Jako jedna z technik wyprawiania skóry, jest używane moczenie w wodnym roztworze dwuchromianu amonu. Są to skóry tzw. chromy. I tu obserwacja była następująca, jeżeli garbowanie odbywa się na świetle, to postępuje wyraźnie szybciej.

Teraz wystarczyła próba, zmieszać gumę arabską z solami chromu. I to był strzał w dziesiątkę, okazał się, ze światło jest katalizatorem garbowania chromem. Jeżeli wykonano mieszaninę gumy arabskiej, soli chromu i pigmentu mineralnego, to po pokryciu tą mieszaniną papieru i naświetleniu przez negatyw mamy następujący efekt: tam, gdzie negatyw jest jasny, nastąpi mocniejsze garbowanie gumy niż tam, gdzie światła jest mniej. A guma garbowana jest trudniej rozpuszczalna w wodzie niż niegarbowana. Wystarczy teraz w sposób kontrolowany poddać naświetloną warstwę działaniu wody, aby wymyć partie niepotrzebne, a potrzebne, naświetlone zostawić. Pigment obecny w warstwie nada jej zabarwienie i ujawni obraz.

Dalszy rozwój techniki, jak na przykład gumy wielowarstwowe, a więc i wielokolorowe, to już zwykły rozwój techniki podstawowej.

Cios tej technice, i pokrewnym, jak pigment, gdzie zamiast gumy jest użyta żelatyna, zadał rozwój fotochemii i optyki w latach 20 i 30 XX wieku. Wtedy fotografia osiągnęła tak wysoki poziom techniczny, ze twórcy zachwycili się możliwością odtworzenia najdrobniejszych szczegółów. Pamiętam zdjęcie węgierskiej fotografki, Zsusy Homoly Nagy, przedstawiające na małym obrazku sowę siedzącą w nocy na drzewie. Powiększenie ujawnia widoczny krajobraz odbijający się w źrenicy ocznej ptaka.

Te możliwości techniczne spowodowały rozwój fotografii, również artystycznej, w kierunku perfekcji w rysunku i odwzorowaniu tonalnym. Do dziś, jak wiemy z obserwacji, w większości fotografii aktu, wzięcie ma taka, gdzie widać „wszystko i dokładnie”. A przecież nie chodzi o dokumentacje każdej fałdki, w każdym razie nie zawsze i nie w każdym przypadku.

KODAK wymyślił hasło: „Naciśnij guzik, my zrobimy resztę”. Było to hasło bardzo chwytliwe w epoce, kiedy nie było chemii konfekcjonowanej, kiedy waga była podstawowym wyposażeniem ciemni. Guma zaś bazuje na haśle: „Naciśnij guzik i (myśląc) rób całą resztę”.

Zdaję sobie sprawę, że guma jest techniką niszową, że fotografia cyfrowa zwycięży, bo jest postępem, ale jest to technika dająca wiele satysfakcji twórcy.

Tak naprawdę cała teoria gumy mieści się w określeniu: Guma jest to technika fotograficzna polegająca na świadomym wykorzystaniu efektu fotogarbowania organicznych mieszanin koloidalnych poddanych następnie kontrolowanemu procesowi  mikroerozji wodnej.

Pozdrawiam wszystkich zainteresowanych, czytających a zwłaszcza próbujących znaleźć swoje metody wyrazu w twórczości, jaka by ona nie była.

Szymon Dederko

Urodzony w 1958 roku. Fotografią zajmuje się od 7 roku życia. Jest czwartym pokoleniem fotografującym. Tematyka szeroka: portret, akt, architektura, pejzaż, przyroda. Wiele prac opracowuje w technice gumy. Specjalizuje się w niej. Cóż to jest guma? W latach 40-tych XIX wieku, kiedy fotografie żółkły i zanikały, zaczęto badać papirusy egipskie. Okazało się, że egipski inkaust nie zmienił koloru mimo upływu 4 tysięcy lat. Był on produkowany z gumy arabskiej (tak, tego kleju) i sadzy lub innych pigmentów mineralnych. Nauczono się go uczulać na światło. Stąd technika nazywa się „guma” i jest jedną z tzw. technik swobodnych, szlachetnych lub chromianowych, nazwanych tak z powodu używania do uczulenia soli chromu.
Członek WTF (Warszawskie Towarzystwo Fotograficzne), ZPFP (Związek Polskich Fotografów Przyrody) oraz MTF (Mazowieckie Towarzystwo Fotograficzne).

Wystawy:

lata 1978-79 wystawa „Cztery pokolenia Dederków” Nowy Targ, Białystok, Warszawa Kraków

1980 Wystawa indywidualna Ciechanów

1987 Grodzisk Mazowiecki

2002 Galeria im. M. Konopnickiej – Warszawa

2003 – Wystawa w Wydziale Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego

2003 Galeria Rektora Uniwersytetu Warszawskiego

2004 Biblioteka dzielnicowa Warszawa Bielany

2005 DK, Warszawa Jelonki

Więcej o autorze na stronie autorskiej

Zapraszamy na wyjątkowe warsztaty z Mistrzem:

Weekendy z mistrzami: Szymon Dederko – Guma chromianowa :: 15-17 marca

Ze mną było tak: najpierw były słowa (w końcu jestem historykiem literatury), masa książek, masa słów… Kiedy one przestały wystarczać, oczy zaczęły się psuć ;), myśli się rozbiegać coraz częściej zwracałam uwagę na obrazy, na wszystko, co mnie otacza. W końcu zauważyłam, że malarstwo bardziej mnie fascynuje niż literatura. Miałam szczęście trafić na wykłady cudownej pani profesor Zofii Mocarskiej-Tyc, zająć się przy tej okazji korespondencją siostrzanych sztuk – malarstwa i literatury. No i stało się tak, że coraz mniej pisałam, a coraz częściej myślałam obrazami.

Jako że Bozia nie obdarowała mnie zdolnościami manualnymi, nie było sensu brać w ręce pędzla – wiedziałam, że ręce nie uczynią tego, co pomyśli głowa. Nie miałam wyjścia – moim przeznaczeniem (tak, wiem, to zbyt górnolotne określenie) okazał się aparat. Przyznaję, że zaczęłam robić zdjęcia, nie mając żadnego przygotowania, nie znając w ogóle historii fotografii –  ba, ja nawet nie wiedziałam, kto to Saudek, Newton, czy ktokolwiek inny znany i modny w tych czasach wśród miłośników fotografii. Zatem robiłam zdjęcia ad hoc, idiotkamerą, z potrzeby chwili, by wyrazić siebie, mając w głowie tylko tę bazę, którą zgromadziłam, chłonąc dzieła malarzy.

Dość szybko dookreśliłam swoją drogę, uznając, że bez wizji nie potrafię tworzyć i próbując się zaszufladkować uznaję, że uprawiam fotografię kreacyjną. Jako że fotografia cyfrowa, pomimo rekwizytów, tiuli, odpowiedniej gry światła nie dawała mi zadowalających efektów musiałam przeprosić komputer, z którym z wzajemnością nigdy za sobą nie przepadaliśmy i zaprzyjaźnić się z zainstalowanym w nim Photoshopem. Nieocenione są pierwsze wskazówki, które dostałam od Madzi (pozdrawiam ją w tym miejscu ;)). Potem starłam się radzić sobie sama. Mówię to w tym miejscu z pełną świadomością i naciskiem – fotografia cyfrowa, o ile ma być fotografią artystyczną, bez obróbki, postprodukcji nie istnieje! Fotografia surowa jest mechanicznym zrzutem z aparatu. Oczywiście, musimy starać się wykonać zdjęcie jak najlepiej, broń Boże nie namawiam do zafałszowywania rzeczywistości, sugeruję jedynie, że wg mnie dopiero w procesie postprodukcji dookreślamy swój twór. Osobista ingerencja w zdjęcie staje się kropką nad naszym własnym „i”. Kłania się tu znajomość nurtu piktorializmu zrodzonego przed 1890 rokiem w Anglii.

„Wind fire” nie jest moim ulubionym obrazem (celowo używam słowa „obraz”) Steichena, ale pokazuje on myślę dobitnie zmianę podejścia: od  obrazowania z migawkowej fotograficznej rejestracji na syntetyczną wizję artystyczną. Efekty były takie, że fotografie piktorialne zbliżały się często charakterem do malarstwa, rysunku czy grafiki. Wiązało się to ze stosowaniem  technik szlachetnych – gumy, oleju, kolodionu, bromoleju, przetłoku. Polecam Wam serdecznie stronę Cezarego Mikosa, na której dowiecie się na ten temat znacznie więcej: http://pictorialism.eu/index.php?option=com_content&view=article&id=2&Itemid=32

Obecnie fotografia alternatywna przeżywa renesans – i całe szczęście, chociaż coś dobrego dzieje się na pograniczu kultury masowej. Wychodząc naprzeciw zapytaniom, zainteresowaniom i zapotrzebowaniu, a także spełniając swoje marzenie postanowiłam zorganizować dla koneserów fotografii warsztaty poświęcone fotografii tradycyjnej, technikom szlachetnym.

Aktualnych propozycji szukajcie w zakładce Warsztaty.

Dla tych, którzy nie mają tyle zapału i czasu, by bawić się w wywoływanie duchów chemikaliami, a chcą nadać swoim zdjęciom własny styl, podkreślić swoją twórczość swoistą obróbką, mamy propozycję kursu postprodukcji – Photoshop i Lightroom. Modern piktorialnizmu wbrew temu, co pisze się na forach fotograficznych, nie uważam za kłamstwo fotograficzne, a za dopracowanie i dopełnienie swojego dzieła. Tak jak wspomniałam wcześniej: mając do dyspozycji średniej klasy lustrzankę cyfrową, najczęściej nie jesteśmy w stanie uzyskać z góry zamierzonego efektu. Możemy ratować się nakładkami na obiektyw, fotografować przez szkiełka, pryzmaty etc., ale to najczęściej też za mało. Na ratunek przychodzą wtedy właśnie programy graficzne.

Karol Kalinowski, który poprowadzi zajęcia z postprodukcji to grafik z zamiłowania, wykształcenia i doświadczenia. Pokaże Wam wiele różnych tricków przydatnych zarówno w tworzeniu zdjęć artystycznych, jak i reklamowych, ślubnych, etc. Poruszy całą masę zagadnień związanych z Waszą pasją i pracą. Więcej informacji znajdziecie w zakładce Warsztaty. Możecie również podejrzeć owoce pracy uczestników poprzednich edycji przed i po  postprocesie np. tutaj.

Wybór techniki zależy od Was! Zapraszamy!